Sunday, July 3, 2016
ဆီးခ်ိဳ၊ေသြးခ်ိဳ (Diabetes)
ဆီးခ်ိဳဟု ေခၚဆိုၾကေသာ္လည္း ေသြးထဲတြင္ အခ်ိဳဓါတ္မ်ား ျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ ေသြးထဲက ေနမွ ဆီးထဲမွာပါလာတာပါ။ လူအမ်ားစုက ဆီးခ်ိဳရွိမွန္းကို မသိၾကပါဘူး။ အျခားေရာဂါစစ္ရင္း သိတာ၊ ဒါမွမပာုတ္ ဆီးခ်ိဳေၾကာင့္ အရမ္း နာမက်န္းျဖစ္မွပဲသိတတ္ၾကပါတယ္။ ဆီးခ်ိဳရွိေနျပီ ဆိုရင္ လူတစ္ေယာက္မွာ ေအာက္ပါ ေရာဂါလကၡဏာေတြ ျပတတ္ပါတယ္။
• ေရငတ္ျခင္း၊ အာေျခာက္ျခင္း
• ဆီးသြားမ်ားျခင္း
• ညဘက္ဆီးခဏခဏ ထသြားရျခင္း
• ပင္ပန္းႏြမ္းနယ္ျခင္း၊ ေနလို႔မေကာင္းျခင္း
• သိသာစြာ ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်သြားျခင္း
• အျမင္အာရံုမေကာင္းေတာ့ျခင္း၊ ေ၀၀ါးလာျခင္း
• မိန္းမကိုယ္ယားယံျခင္း၊ လိင္တံယားယံျခင္း၊ ေရာင္ျခင္း
• ပ်ိဳ႕အန္ျခင္း၊ ေခါင္းကိုက္ျခင္း
• စိတ္အေျပာင္းအလဲျဖစ္ျခင္း၊ အာရံုစူးစိုက္မွဳက်လာျခင္း
ဆီးခ်ိဳကို ဘယ္လိုစစ္ေဆးမလဲ K
သၾကားဓါတ္ စစ္ေဆးျခင္း
ေသြးတြင္း သၾကားဓါတ္ကိုလည္း စစ္ေဆးရပါတယ္။ ေအာက္ပါ အခ်က္ေတြ ရွိမယ္ဆိုရင္ ဆီးခ်ိဳ ရွိမရွိ အတည္ျပဳႏိုင္ပါတယ္။
Fasting plasma glucose ≥ 7.0 mmol/L (126 mg/dL)
Random plasma glucose ≥ 11.1 mmol/L (200 mg/dL)
သတိျပဳရန္ အခ်က္က ဆီးခ်ိဳ ရွိမရွိ ေသြးတြင္းဓါတ္ကို စစ္ေဆးရင္ အမ်ားအသံုးမ်ားတဲ့ လက္ထိပ္ကေသြးကို ေဖာက္ျပီးမစစ္ရပါဘူး။ အေၾကာထဲက ေသြးကို ဓါတ္ခြဲခန္းပို႔ျပီး စစ္ေဆးရပါတယ္။ လက္ထိပ္ကေသြးကို ေဖာက္စစ္တာက ဆီးခ်ိဳရွိတဲ့သူမွာ ဆီးခ်ိဳပံုမွန္ ရွိရဲ႕လားဆိုတဲ့ေနရာမွာ သံုးရတာပါ။ အထက္ပါအတိုင္းစစ္ေဆးျပီးလို႔ အေျဖက နည္းနည္း အျမင့္ပိုင္း ေရာက္ေနျပီဆိုရင္ ဆီးခ်ိဳရွိမရွိ စစ္ေဆးရန္ အျခားနည္းေတြကိုဆက္ျပီး စစ္ေဆး ရပါေသးတယ္။
ဆီးခ်ိဳေရာဂါ အမ်ဳိးအစား
ဆီးခ်ိဳေရာဂါမွာ Type I နဲ့ Type II ၂မ်ိဳးရွိပါတယ္။ ကုသရပံုျခင္းက မတူလို႔ပါ။ Type I က အသက္ငယ္ သူေတြမွာျဖစ္ျပီး Type II က အသက္ၾကီးတဲ့ သူေတြူမွာျဖစ္ပါတယ္။
ဆီးခ်ဳိ အမ်ဳိးအစား Type 1 နဲ့ Type 2 ခဲြျခားပုံ
Type 1
- စျဖစ္တဲ့အသက္ < 40 yrs
- ေရာဂါလကၡဏာေပၚခ်ိန္ Weeks
- ကိုယ္အေလးခ်ိန္ - Normal or low
- Ketonuria - Yes
- Rapid death without treatment with insulin - Yes
- Autoantibodies - Yes
- Diabetic complications at diagnosis - No
- ဆီးခ်ိဳမ်ိဳးရိုး - Uncommon
- Other autoimmune disease - Common
Type 2
- စျဖစ္တဲ့အသက္ > 50 yrs
- ေရာဂါလကၡဏာေပၚခ်ိန္ Months to years
- ကိုယ္အေလးခ်ိန္ Obese
- Ketonuria - No
- Rapid death without treatment with insulin - No
- Autoantibodies - No
- Diabetic complications at diagnosis - 25%
- ဆီးခ်ိဳမ်ိဳးရိုး - Common
- Other autoimmune disease - Uncommon
ဆီးခ်ိဳေရာဂါကို အမ်ိဳးအစားခြဲျခားရာမွာ သိသာထင္ရွားတဲ့အခ်က္ေတြေၾကာင့္ ခြဲျခားရ လြယ္ေပမယ့္ တခ်ိဳ႕လကၡဏာေတြကေတာ့ ၂မ်ိဳးစလံုးမွျဖစ္တတ္လို႔ ခြဲျခားရခက္ပါတယ္။ ဆီးခ်ိဳ အမ်ိဳးအစားပာာ ခြဲလို႔မရျဖစ္ေနျပီး ကုသမွဳကို တံု႔ျပန္ပံုေပၚမူတည္ျပီးမွသာ ခြဲျခားလို႔ ရလာတတ္ပါတယ္။
ဆီးခ်ိဳ Type I ပာာ အသက္ ၄၀ေအာက္ေတြမွာ အျဖစ္မ်ားျပီး တျခား ကိုယ့္ခႏၵာကိုယ္ကို ျပန္တိုက္တဲ့ ေရာဂါေတြနဲ႔တြဲေနတတ္ပါတယ္။
ဆီးခ်ိဳ Type II ကေတာ့ အသက္ၾကီးသူေတြမွာ အမ်ားစုျဖစ္ျပီး ေသြးတိုး၊ ႏွလံုးေရာဂါေတြနဲ႔ တြဲျဖစ္တတ္ပါတယ္။
ဆီးခ်ိဳ Type I ပာာ အင္ဆူလင္မထြက္လို႔ အဓိက အင္ဆူလင္ကို လိုအပ္တဲ့ အမ်ိဳးအစား ျဖစ္ျပီး Type II ကေတာ့ အင္ဆူလင္ကို တံု႔ျပန္ႏိုင္စြမ္း က်ဆင္းလာတဲ့အတြက္ အင္ဆူလင္ မလိုအပ္ဘဲ အင္ဆူလင္ကို တုံ႔ျပန္ႏိုင္စြမ္းတက္တဲ့ ေဆးေတြပဲလိုအပ္ပါတယ္။
အင္ဆူလင္ဆိုတာ ခႏၵာကိုယ္ထဲက ပံုမွန္အားျဖင့္ သရက္ရြက္ကေနထြက္တဲ့ ေပာာ္မုန္း တစ္မ်ိဳးပါ။ အဲဒီ အင္ဆူလင္က ခႏၵာကိုယ္က စားသံုးလိုက္တဲ့ သၾကားဓါတ္ကို ဆဲလ္ေတြက အက်ိဳးရွိရွိ သံုးစြဲႏိုင္ဖို႔အတြက္ အကူအညီေပးရပါတယ္။ အဲဒီ အင္ဆူလင္ မရွိရင္ေသာ္ လည္းေကာင္း၊ အဲဒီအင္ဆူလင္ကို ခႏၵာကိုယ္က တံု႔ျပန္ႏို္င္စြမ္းက်လာရင္ေသာ္လည္းေကာင္း ဆီးခ်ိဳဆိုတာ ျဖစ္ေပၚလာပါတယ္။
ဆီးခ်ိဳေရာဂါကိုကုသရာမွာ သံုးမ်ိဳးရွိပါတယ္။
ပထမအခ်က္ကေတာ့ ဆီးခ်ိဳေ၀ဒနာရွင္ေတြအေနနဲ႔ ေနထိုင္မွဳပံုစံ၊ အစားအေသာက္ကို ျပင္ဆင္ရပါမယ္။
ေနာက္၂မ်ိဳးကေတာ့ ေသာက္ေဆးနဲ႔ ထိုးေဆးကုထံုးေတြပဲျဖစ္ပါတယ္။
ဒီမွာ တစ္ခု သိထားသင့္တာက ဆီးခ်ိဳ၊ ေသြးတိုးေရာဂါေတြပာာ ေပ်ာက္ကင္းေအာင္ ကုသလို႔မရဘဲ ေရာဂါမဆိုး၀ါးေအာင္၊ ပံုမွန္အတိုင္းပဲ ရွိေနေအာင္ ထိန္းထားလို႔ပဲရပါတယ္။
Type I အမ်ိဳးအစားေတြပာာ အင္ဆူလင္မထြက္တဲ့အတြက္ အႏၱရယ္ရွိပါတယ္။ အင္ဆူလင္ကို အသက္ရွင္ဖို႔အတြက္လိုအပ္လို႔ ေသာက္ေဆးနဲ႔မရဘဲ ထိုးေဆးကို သံုးရပါတယ္။ ထိုးေဆးကို ထိုးရာမွာလည္း အသက္ရွင္ေနသမွ် ကာလပတ္လံုး ထိုးေနဖို႔ လုိအပ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ Type I သမားေတြပာာ ဆီးခ်ိဳအထူးကုမ်ားနဲ႔ ျပသျပီး ကုထံုးခံယူရပါတယ္။
Type II အမ်ိဳးအစားလို႔ထင္ျပီဆိုရင္ေတာ့ အရင္ဆံုးလုပ္သင့္တာက ေနထိုင္၊ စားေသာက္မွဳ ပံုစံကို ေျပာင္းလဲပစ္ရပါမယ္။ ေလ့က်င့္ခန္းမွန္မွန္ုလုပ္ျခင္း၊ အခ်ိဳေရွာင္ျခင္း၊ ပာင္းသီးပာင္းရြက္ ႏွင့္ အသီးအႏွံမ်ား ပံုမွန္စားျခင္း၊ အရက္၊ ေဆးလိပ္ေရွာင္က်ဥ္ျခင္းတို႔ကို လုပ္ရပါတယ္။ ဒီလို အမ်ိဳးအစားေတြမွာေတာ့ အဲလို ေနထိုင္စားေသာက္မွဳပံုစံကို ေျပာင္းေပးရင္ ဆီးခ်ိဳကို ထိန္းထား ႏိုင္ပါတယ္။ အဲလိုမ်ိဳး ေျပာင္းလဲလို႔မွ ဆီးခ်ိဳကို မထိန္းထားႏိုင္ဘူးဆိုရင္ေတာ့ ေသာက္ေဆး မ်ားကို မွီ၀ဲရပါတယ္။
ဆီးခ်ိဳေရာဂါအတြက္ ေဆးထိုးေနရသူေတြ ေဆးေသာက္ေနရသူေတြအတြက္ ေသြးတြင္း သၾကားဓါတ္ကို စစ္ေဆးျခင္းက အလြန္အေရးပါပါတယ္။ ဒီလိုဆီးခ်ိဳရွိျပီးသားသူေတြမွာ ေသြးတြင္းသၾကားဓါတ္ကို စစ္ေဆးရင္ေတာ့ လက္ထိပ္ကေသြးကို ယူျပီး အမ်ားစစ္ေနတဲ့ ဆီးခ်ိဳတိုင္းစက္နဲ႔ စစ္ေဆးလို႔ရပါျပီ။
၁။ အင္ဆူလင္ထိုးေနရတဲ့ သူေတြမွာေတာ့ ေသြးတြင္းသၾကားဓါတ္ကို ေန႔တိုင္း စစ္သင့္ ပါတယ္။ အဲလိုေန႔တိုင္းမွန္မွန္ စစ္ေပးမွ လိုအပ္တဲ့ အင္ဆူလင္ပမာဏကို သိရွိႏိုင္ မွာျဖစ္ပါ တယ္။ အသင့္ေတာ္ဆံုးကေတာ့ ေသြးတြင္းသၾကားဓါတ္ကို ေန႔လည္စာမစားခင္တၾကိမ္နဲ႔၊ ညဘက္ အိပ္ရာ၀င္ခါနီးတစ္ၾကိမ္ စစ္သင့္ပါတယ္။ ေသြးတြင္းသၾကားဓါတ္ကို 5-8mmol/L (90-144mg/dl) ၾကားမွာ ရွိေနေအာင္ထိန္းထားသင့္ပါတယ္။
၂။ ေသာက္ေဆး ေသာက္ေနရတဲ့သူေတြ အတြက္ကေတာ့ လူနာ အဆင္ေျပသလို စစ္ေဆးလို႔ ရပါတယ္။ ေနထိုင္လို႔ မေကာင္းဘူး၊ ဆီးခ်ိဳတက္ေနတယ္လို႔ ထင္တဲ့အခ်ိန္မွာ စစ္ေဆးသင့္ပါတယ္။ အျခားေရာဂါေတြျဖစ္ေနတဲ့အခ်ိန္၊ Steroid ေဆးမ်ား ေသာက္သံုးေန ရခ်ိ္န္၊ ကုသမွဳ အေျပာင္းအလဲေတြလုပ္ေနတဲ့အခ်ိန္မွာ မွန္မွန္ စစ္ေဆးေပးရပါမယ္။ ျဖစ္သင့္တာ ကေတာ့ တစ္ေန႔ကို မနက္စာ မစားခင္တစ္ခ်ိန္နဲ႔ ေန႔လည္စာစားျပီး ၂နာရီၾကာတဲ့ အခ်ိန္မွာ တစ္ၾကိမ္စစ္ေဆး သင့္ပါတယ္။ နံနက္စာမစားခင္မွာ ေသြးတြင္းသၾကားဓါတ္ကို 4-7mmol/L (72-126mg/dl) နဲ႔ ေန႔လည္စာစားျပီး ၂နာရီအခ်ိန္မွာေတာ့ 4-10mmol/L (72-180mg/dl) ၾကားမွာရွိေနေအာင္ ထိန္းထား သင့္ပါတယ္။
အခုဆက္လက္ေဖာ္ျပမွာကေတာ့ ဆီးခ်ိဳေ၀ဒနာရွင္ေတြအတြက္ လုိက္နာသင့္တဲ့ အခ်က္ေတြ၊ ေျပာင္းလဲသင့္တဲ့ ေနထုိင္စားေသာက္မွဳေတြ၊ မွီ၀ဲရမယ့္ ေဆး၀ါးေတြအေၾကာင္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္။
ေနထိုင္စားေသာက္မွဳပံုစံေျပာင္းလဲျခင္းပာာ Type I ေရာ Type II အတြက္ပါ ေသြးတြင္း သၾကား ဓါတ္ပံုမွန္ျဖစ္ေနဖို႔ အဓိကအေၾကာင္းအရင္းအေနနဲ႔ပါ၀င္ေနပါတယ္။
ကိုယ္လက္လွဳပ္ရွားမွဳကို မွန္မွန္လုပ္ျခင္း (ပံုမွန္အားျဖင့္ တစ္ေန႔ကို တစ္နာရီေလာက္ ကိုယ္လက္ လွဳပ္ရွားမွဳ ျပဳေပးသင့္ပါတယ္။)၊ အစားအေသာက္ကို ေရြးခ်ယ္စားသံုးျခင္း၊ ေရွာင္က်ဥ္ျခင္း၊ အရက္ေသာက္သံုးမွဳကို ေလ်ာ့ခ်ျခင္း၊ ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္းကို ေရွာင္က်ဥ္ျခင္းတို႔က ဆီးခ်ိဳေ၀ဒနာရွင္တစ္ေယာက္အေနနဲ႔ ျပဳလုပ္ရပါလိမ့္မယ္။
အစားအေသာက္စားခ်ိန္မွာ ဆီးခ်ိဳေ၀ဒနာရွင္ေတြအတြက္ Plate model လို႔ေခၚတဲ့ စားေသာက္မွဳ ပံုစံတစ္ခုကို ရွင္းျပပါမယ္။
Plate model ဆိုတာ ပန္ကန္ျပား တစ္ခ်ပ္နဲ႔ ေန႔လည္စာ၊ ညစာ စားေသာက္ေတာ့မယ္ဆိုရင္ အဲဒီပန္ကန္ျပားရဲ႕ ၅ပံု၁ပံုကို အသား၊ငါး၊ ဥမ်ားကိုထားပါ။ က်န္တဲ့ပန္ကန္ျပားရဲ႕ တစ္၀က္ကို ထမင္း၊ အာလူး၊ ေပါင္မုန္႔ တို႔ကိုထားပါ။ က်န္တဲ့တစ္၀က္ကိုေတာ့ ပာင္းသီးပာင္းရြက္နဲ႔ အသီးအႏွံတို႔ကို ထားရပါမယ္။ ဆီးခ်ိဳသမားတစ္ေယာက္ပာာ အစားအေသာက္စားတဲ့အခါမွာ အဲလိုမ်ိဳးပံုစံမ်ိဳးနဲ႔ စားသံုးရပါမယ္။ ထို႔ျပင္ အဆီမ်ားေသာ အစားအစာမ်ား၊ အငန္စာမ်ား ကိုေလွ်ာ့စားရပါမယ္။ သၾကားမပါတဲ့ အစားအေသာက္မ်ားကို စားသံုးရပါမယ္။
ဆီးခ်ိဳေ၀ဒနာရွင္ေတြအတြက္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ေလွ်ာ့ခ်ျခင္းကလည္း အလြန္အေရးပါပါတယ္။ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ကို ပံုမွန္ျဖစ္ေအာင္ထားႏိုင္ရင္ ေသြးတြင္းသၾကားဓါတ္လည္း ပံုမွန္ျဖစ္လာ ပါလိမ့္မယ္။ ထို႔ျပင္ ၀ျခင္းရဲ႕ေနာက္ဆက္တြဲေတြျဖစ္တဲ့ ႏွလံုးေရာဂါ၊ ေသြးတိုးေရာဂါစတဲ့ ေရာဂါေတြကိုလည္း ကာကြယ္ျပီးျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။ ကို္ယ္အေလးခ်ိန္မ်ားတာပာာ ခႏၵာကိုယ္က အင္ဆူလင္အေပၚတံု႔ျပန္တာကို ေလ်ာ့က်ေစလို႔ ေသြးတြင္းသၾကားဓါတ္ကိုမ်ားေစပါတယ္။
ေဆးကုထံုးအေနနဲ႔ကေတာ့ Type I မွာေတာ့ အင္ဆူလင္အဓိကလိုအပ္လို႔ အင္ဆူလင္ကိုပဲ ထိုးရပါတယ္။ အင္ဆူလင္ပာာ ေသာက္ေဆးပံုမ်ိဳးလုပ္လို႔မရတဲ့အတြက္ သူ႔ကိုထိုးေဆး အေနနဲ႔ပဲ ရွိပါတယ္။ ခႏၵာကိုယ္ရဲ႕လိုအပ္ခ်က္အေပၚမူတည္ျပီး ထိုးရပါတယ္။
Type II မွာေတာ့ ေသာက္ေဆးအမ်ားအျပားရွိပါတယ္။
ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာစမ္းသပ္ခဲ့တာမွာေတာ့ Biguanides နဲ႔ Sulphonylureas ပာာ ဆီးခ်ိဳကို ကုတာမွာ အဓိက ကုထံုးအေနနဲ႔ရွိေနပါတယ္။ အျခားေဆးေတြအေနနဲ႔ α-glucosidase inhibitors, the thiazolidinediones and the dipeptidyl peptidase 4 inhibitors တို႔ရွိၾကပါတယ္။ ေဖာ္ျပပါေဆးေတြကို ဆီးခ်ိဳေရာဂါကို ကုတဲ့အခါမွာ တစ္ခုျခင္းေသာ္ လည္းေကာင္း ႏွစ္ခု သံုးခုတြဲျပီးေသာ္လည္းေကာင္း ေရာဂါအေျခအေနေပၚမူတည္ျပီး အသံုးျပဳရပါတယ္။
Biguanides
ဒီအမ်ိဳးအစားမွာေတာ့ Metformin လို႔ေခၚတဲ့အမ်ားသိၾကတဲ့ ဆီးခ်ိဳေဆးပါ၀င္ပါတယ္။ Metformin ပာာ အခုအခါမွာ ဆီးခ်ိဳေရာဂါကိုကုသရာမွာ အဓိကအသံုးျပဳၾကပါတယ္။ Metformin ကို၀တဲ့ Type I လူနာေတြမွာ အင္ဆူလင္နဲ႔အတူတြဲဖက္ အသံုးျပဳပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒီေဆးအမ်ိဳးအစားပာာ Sulphonylureas ထက္စာရင္ေတာ့ ဆိုးက်ိဳးပိုမ်ားပါတယ္။ Metformin ကို Sulphonylureas နဲ႔လည္း တြဲဖက္ျပီး အသံုးျပဳႏိုင္ပါတယ္။ Metformin ပာာ Sulphonylureas ထက္စာရင္ ၀တဲ့သူေတြမွာပိုျပီး အသံုးျပဳႏိုင္ပါတယ္။ Metformin ပာာ အသည္းမေကာင္းတဲ့သူေတြ၊ ေက်ာက္ကပ္မေကာင္းတဲ့သူေတြ၊ အရက္အလြန္ အကၽြံေသာက္ သံုးသူေတြမွာ အသံုးျပဳရင္ Lactic acidosis လို႔ေခၚတဲ့ ေသေစႏိုင္တဲ့ အေျခအေနကို ျဖစ္ေပၚႏိုင္ ပါတယ္။ အဲဒီအခါမ်ိဳးမွာဆိုရင္ေတာ့ အင္ဆူလင္ကို အစားထိုးအသံုးျပဳရပါတယ္။
Sulphonylureas
ဒီေဆးကိုေတာ့ ကိုယ္လက္လွဳပ္ရွားမွဳ၊ အစားအေသာက္နဲ႔ ဆီးခ်ိဳကို ထိန္းလို႔မရေတာ့တဲ့ မ၀တဲ့ လူနာေတြမွာ အသံုးျပဳႏိုင္ပါတယ္။ Metformin က အင္ဆူလင္ တံု႔ျပန္ႏိုင္စြမ္းကို တတ္ေစတဲ့ ေဆးျဖစ္ျပီး ဒီအမ်ိဳးအစားကေတာ့ အင္ဆူလင္ပိုထြက္ေစတဲ့ေဆးျဖစ္ပါတယ္။ Sulphonylureas ပာာကိုယ္အေလးခ်ိန္ကိုတက္ေစျပီး ခႏၵာကိုယ္ကလည္း အင္ဆူလင္ကို တံု႔ျပန္ႏိုင္စြမ္းက် လာတတ္ပါတယ္။ က်ေနာ္တို႔ဆီမွာ အမ်ားဆံုးအသံုးျပဳတဲ့ Sulphonylureas ကေတာ့ Gliclazide, Glemipiride တို႔ျဖစ္ၾကပါတယ္။
ဆီးခ်ိဳပာာ အႏၱရာယ္ရွိတဲ့ေရာဂါတစ္မ်ိဳးျဖစ္ပါတယ္။ ဆီးခ်ိဳကိုေစာေစာစီးစီး သိျပီး ကုသမွဳခံယူ ထားရင္ေတာ့ အေျခအေနေကာင္းေပမယ့္ ေနာက္က်မွသိရင္ တျခားေရာဂါေတြနဲ႔ေပါင္းျပီး ဆိုးက်ိဳး ေတြမ်ားတတ္ပါတယ္။ အဲဒီအတြက္ ဆီးခ်ိဳမျဖစ္ေအာင္ အေနအထို္င္၊ အစား အေသာက္ ေတြကို ဆင္ျခင္ရပါမယ္။ ဆီးခ်ိဳကို သတိအျမဲရွိေနရန္လိုအပ္ျပီး စစ္ေဆး ေနသင့္ပါတယ္။ ျဖစ္လာရင္လည္း ေစာေစာစီးစီး ကုသမွဳခံယူသင့္ပါတယ္။
*** ဆီးခ်ိဳေရာဂါ ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္းႏွင္ ့ေနာက္ဆက္တြဲ ျပႆနာမ်ားကို ကာကြယ္ျခင္း***
ဆီးခ်ိဳေရာဂါႏွင့္ အင္ဆူလင္ေဟာ္မုန္း ဆက္ႏြယ္မႈကို ဒီေနရာမွာ အရင္ဖတ္ႏိုင္ပါသည္။
ဆီးခ်ိဳေၾကာင့္ ျဖစ္လာႏိုင္သည့္ ေနာက္ဆက္တြဲေရာဂါမ်ား ကာကြယ္ျခင္းသည္ ေသြးထဲရွိ သၾကားဓါတ္ကို အၿမဲတမ္း ပံုမွန္ျဖစ္ေနေစရန္ ထိန္းညွိ ေပးျခင္းက အဓိက ျဖစ္သည္။ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါသည္ ေသြးထဲ သၾကားဓါတ္ အလြန္အမင္း မ်ားျခင္း အေပၚတြင္ အရင္းခံေသာ္လည္း Diabetes Complication သည္ ေသြးထဲသၾကားဓါတ္ အလြန္အမင္း နည္းသည့္အခါတြင္လည္း ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ႏွစ္ခုစလံုးေၾကာင့္ ျဖစ္လာႏိုင္သည့္ အႏၱရာယ္မ်ားကို ေရာဂါသည္မ်ား ေကာင္းစြာ နားလည္ထားရမည္။ သို႔မွသာ ရုတ္တရက္ႏွင့္ နာတာရွည္ ေနာက္ဆက္တြဲ ျပႆနာမ်ား (Acute & Chronic complications) မ်ားကို ေကာင္းစြာ ကာကြယ္ႏိုင္မည္ ျဖစ္ၿပီး ဤသို႔ ကာကြယ္ျခင္း သည္ပင္ Diabetes Management ျဖစ္သည္။
ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္း
ဆီးခ်ိဳေရာဂါအား ေကာင္းစြာ ႏွိမ္ႏွင္းရန္ ေ၀ဒနာရွင္သည္ ဘ၀ ေနထိုင္မႈ ပံုစံကို မျဖစ္မေန ေျပာင္းလဲရမည္ ျဖစ္ၿပီး အာဟာရကို မွန္ကန္စြာ စားသံုျခင္း၊ ကာယ ေလ့က်င့္ခန္းကို ပံုမွန္လုပ္ျခင္းႏွင့္ ေဆး၀ါး အသံုးျပဳျခင္းျဖင့္ ေသြးထဲ သၾကားဓါတ္ကို ပံုမွန္ ျဖစ္ေအာင္ ေကာင္းစြာ ထိန္းခ်ဳပ္ရမည္္။ သို႔ေသာ္ Type 1 ႏွင့္ Type 2 သည္ ဆဲလ္မ်ား၏ အင္ဆူလင္ ေဟာ္မုန္းအေပၚ တုန္႔ျပန္မႈ မတူညီျခင္း၊ Type 1 သည္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ေလွ်ာ့သည့္ လကၡဏာရွိၿပီး Type 2 တြင္ အ၀လြန္သူ အမ်ားစု ျဖစ္ျခင္းႏွင့္ တျခား ေသြးတိုး၊ ႏွလံုး ေရာဂါမ်ားႏွင့္လည္း တြဲေနႏိုင္ျခင္း စသည့္ အမ်ိဳးအစား ႏွစ္ခုအၾကား မတူ ကြဲျပားသည့္ အခ်က္မ်ား ရွိေသာေၾကာင့္ ေဆး၀ါးကုသမႈ (Medical Treatment) တြင္ အနည္းငယ္ ကြာျခားပါသည္။
ကိုယ္အေလးခ်ိန္
ပထမဦးစြာ ေဆးလိပ္ ေသာက္သူျဖစ္ပါက ေဆးလိပ္ ျဖတ္ရမည္ ျဖစ္ၿပီး အ၀လြန္ေသာ Type 2 သမားမ်ားသည္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ကို ေလွ်ာ့၍ ပိန္လြန္းေသာ Type 1 သမားမ်ားသည္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ပံုမွန္ ျဖစ္ေအာင္ လုပ္ရမည္္။ လူတေယာက္တြင္ ရွိသင့္သည့္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ကို Body Mass Index (BMI) ျဖင့္ တိုင္းတာၿပီး BMI 20-25 အထိကို ပံုမွန္ ရွိသင့္ေသာ ကိုယ္အေလးခ်ိန္အျဖစ္ သတ္မွတ္ထားပါသည္။ တြက္နည္းမွာ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ကီလိုဂရမ္ကို အရပ္ စတုရန္းမီတာျဖင့္ စား၍ (kg/m2) ရရွိေသာ အေျဖျဖစ္သည္္။ ဥပမာ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ 51kg ႏွင့္ အရပ္ 155cm=1.55m ရွိသူအတြက္ 51/(1.55)2 = 21.2 ျဖစ္ပါသည္ (ေဒါက္တာ ေငြဇင္သူတင္တဲ့ BMI တိုင္းၾကမယ္ ပို႔စ္က ေပးထားတဲ့အကြက္မွာ မိမိ ကိုယ္အေလးအခ်ိန္နဲ႔ အရပ္ကို အစားသြင္းၿပီး အလြယ္တကူ တြက္ခ်က္ ႏိုင္ပါတယ္) ။ ထို႔ေၾကာင့္ အဟာရႏွင့္ ေလ့က်င့္ခန္းျဖင့္ ဆီးခ်ိဳေရာဂါ သမားမ်ားသည္ ကိုယ္အေလးအခ်ိန္ကို BMI 20-25 အတြင္း ထိန္းႏိုင္လ်င္ ေနာက္ဆက္တြဲ ျပႆနာ မ်ားကို တစိတ္တေဒသ အားျဖင့္ ကာကြယ္ၿပီးသား ျဖစ္ပါသည္္။ Type 2 Diabetes ကို ပံုမွန္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ထိန္းၿပီး ရာႏႈန္းျပည့္ နီးပါး ကာကြယ္ႏိုင္သည္။
အာဟာရ
ဆီးခ်ိဳေရာဂါအတြက္ အာဟာရ သီးသန္႔ သတ္မွတ္ထားျခင္း မရွိ္ (Diabetes Australia, 2003) ပဲ ေဆာင္ရန္၊ ေရွာင္ရန္ အခ်က္အေနျဖင့္ အဆီေလွ်ာ့ စားျခင္း၊ သၾကားကို လံုး၀ေရွာင္ျခင္း၊ တျခား အခ်ိဳပါေသာ အစား အေသာက္မ်ားႏွင့္ အသီးႏွံမ်ား စားႏိုင္ေသာ္လည္း ခ်င့္ခ်ိန္၍ စားျခင္းတို႔ကို အဓိကလိုက္နာရမည္ (Dr Carter, 2005)။ ထို႔ေၾကာင့္ ေယဘုယ်အားျခင့္ သာမန္ Healthy Diet အျဖစ္သတ္မွတ္ထားသည့္ စံအတိုင္း ကာဗြန္ဟိုက္ဒရိတ္ကို အမ်ားဆံုးစား၍ တျခား အဟာရမ်ားမွ ဟင္းသီးရြက္ကိုမ်ားမ်ား၊ ႏို႔ထြက္အစားအစာမ်ားႏွင့္ အသားငါးကိုအသင့္အတင့္၊ အဆီႏွင့္ဆားကို နည္းငယ္သာစားျခင္း စသည္တို႔ ပါ၀င္သည့္ Food Pyramid အတိုင္း လိုက္နာႏိုင္ပါသည္။ ဆီးခ်ိဳေရာဂါအတြက္ အဟာရႏွင့္ပတ္သက္၍ ေဒါက္တာ ၀င္းသိန္း ေရးသားသည့္ အေသးစိတ္ကို ေနာက္တင္မည့္ ပို႔စ္တြင္ ဆက္လက္ေဖၚျပေပးပါမည္။
ေလ့က်င့္ခန္း
ဆီးခ်ိဳေရာဂါ ေ၀ဒနာရွင္မ်ားအေနျဖင့္ မေပ်ာ့လြန္း မျပင္းလြန္းသည့္ ကာယေလ့က်င့္ခန္းကို မိႏွစ္ ၂၀-၄၀ ခန္႔ တပတ္မွာ အနည္းဆံုး သံုးေလးႀကိမ္ ျပဳလုပ္သင့္ပါသည္။ ေလ့က်င့္ခန္း လုပ္ျခင္းႏွင့္ အဟာရကို သင့္တင့္စြာ ပံုမွန္ စားေသာက္ျခင္းသည္ အင္ဆူလင္ကို အလုပ္လုပ္ေအာင္ ႏိုးေဆာ္ေပးျခင္းျဖစ္၍ Type 2 သမားမ်ားအတြက္ ဆဲလ္၏ အင္ဆူလင္ ခံႏိုင္ရည္ရွိမႈကို ေလွ်ာ့့နည္းေစပါသည္။ ထို႔အျပင္ ေသြးထဲသၾကားဓါတ္၊ ေကာ္လက္စထေရာလ္ ပမာဏႏွင့္ ေသြးဖိအားကို ပံုမွန္ျဖစ္ေအာင္လည္း ထိန္းညွိေပးသည္။ ေလ့က်င့္ခန္းသည္ ေရာဂါအမ်ိဳးအစား ႏွစ္ခုစလံုး အတြက္ နာ့ဗ္ေၾကာမ်ားႏွင့္ ေသြးေၾကာမ်ားကို ပံုမွန္အလုပ္လုပ္ ေစသျဖင့္ ၎တို႔ကို ပ်က္စီးျခင္းမွ ကာကြယ္ေပးသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဆီးခ်ိဳကို ေဆးျဖင့္အရင္ မကုပဲ အာဟာရႏွင့္ ေလ့က်င့္ခန္းျဖင့္ အရင္ကု၍ ေနာက္ပိုင္း ေသြးထဲသၾကားဓါတ္ကို ထိုႏွစ္ခုျဖင့္ မထိန္းခ်ဳပ္ႏုိင္မွသာ Combination therapy အျဖစ္ ေဆးကို တြဲေပးပါသည္္။
ေဆး၀ါးမ်ား
ဆီးခ်ိဳေရာဂါေဆးမ်ားမွာ Oral Agent ဟုေခၚေသာ ေသာက္ေဆးမ်ားႏွင့္ အေရျပားေအာက္ ထိုးေပးရေသာ အင္ဆူလင္ ေဟာ္မုန္းေဆးမ်ား ပါ၀င္ပါသည္။
ေသာက္ေဆး
ေသာက္ေဆး အမ်ားစုသည္ အင္ဆူလင္ ခံႏိုင္ရည္ရွိသည့္ Type 2 Diabetes အတြက္ျဖစ္ၿပီး ထင္ရွားေသာ ေသာက္ေဆးမ်ားမွာ အလုပ္မလုပ္ႏိုင္ေသာ ဘီတာဆဲလ္ကို အလုပ္လုပ္ေအာင္ အားေပးသည့္ Sulfonylureas and Meglitinides, ဂလူးကို႔စ္ကို ဆဲလ္ထဲသို႔ ၀င္ေရာက္ေအာင္ အင္ဆူလင္၏ စြမ္းရည္အား ျမွင့္တင္ေပးသည့္ Biguanides, ဆဲလ္ကို အင္ဆူလင္ႏွင့္ သဟဇာတျဖစ္ေစရန္ အကူအညီေပးသည့္ Thiazolidinediones ႏွင့္ ကစီဓါတ္ေခ်ဖ်က္မႈကို အားေပးသည့္ အင္ဇိုင္းမ်ားအား အဟန္႔အတားျဖစ္ေစသည့္ Alpha-glycosidase တို႔ ျဖစ္ပါသည္။ အဟာရ၊ ေလ့က်င့္ခန္းႏွင့္ ေသာက္ေဆး သံုးမ်ိဳးေပါင္းစပ္၍ ကုသၿပီး ေသြးထဲ သၾကားဓါတ္ မ်ားျခင္းကို မထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ေသာ လူနာမ်ားအတြက္ အင္ဆူလင္ ထိုးေဆးပါ တြဲေပးရသည္။
ထိုးေဆး
အင္ဆူလင္သည္ ဆီးခ်ိဳေရာဂါအတြက္ တခုတည္းေသာ ထိုးေဆးျဖစ္သည္။ အစာအိမ္ထဲရွိ အစာေခ်ရည္ အက္ဆစ္ဓာတ္မွ အင္ဆူလင္ အာနိသင္ကို ဖ်က္ဆီးႏိုင္ေသာေၾကာင့္ အင္ဆူလင္္ကို ေသာက္ေဆးအျဖစ္ အသံုးမျပဳႏိုင္ပဲ ထိုးေဆးအျဖစ္သာ အသံုးျပဳပါသည္။ Type 1 Diabetes တြင္ ဘီတာဆဲလ္ကို အလုပ္လုပ္ေစရန္ အကူအညီေပးသည့္ ေသာက္ေဆးမ်ားျဖင့္ မထိေရာက္ႏိုင္ေသာေၾကာင့္ အင္ဆူလင္ ထိုးေဆးကို ေစာစီးစြာ ေပးရေလ့ရွိပါသည္္။ အင္ဆူလင္ ထိုးေဆးအတြက္ အင္ဆူလင္ ေဟာ္မုန္းကို ယခင္က ၀က္ႏွင့္ သိုးမ်ားမွ အမ်ားဆံုးထုတ္ယူ သံုးစြဲခဲ့သည္။
ယခု ေခတ္သစ္ ဇီ၀နည္းပညာ (Modern Biotechnology) က်ယ္ျပန္႔စြာ ထြန္းကားလာၿပီး ေနာက္ပိုင္းတြင္ Human Insulin က တျခား အင္ဆူလင္မ်ားထက္ ပိုမို အင္နိသင္ ရွိသည္ကို စမ္းသပ္ေတြ႔ရွိရၿပီး ယခုအခ်ိန္တြင္ Human Insulin ကို ပိုမို အသံုးျပဳ လာေနပါသည္။ Human Insulin ကို လူ႔ခႏၶာကိုယ္မွ တိုက္ရိုက္ ထုတ္ယူျခင္းမဟုတ္ပဲ မ်ိဳးရိုးဗီဇ ျပဳျပင္ဖန္တီးသည့္ပညာ (Genetic engineering) ျဖင့္ လူႏွင့္ ဘက္တီးရီးယား၏ DNA ကို ျဖတ္ေတာက္ ေပါင္းစပ္ျခင္း ( Recombinant DNA) မွ ဘက္တီးရီးယား Plasmic ဆီမွတဆင့္ ထုတ္လုပ္ပါသည္။ အင္ဆူလင္ထိုးေဆးကို လူနာအား အစာမစားမီ ၁၅-၄၅ မိႏွစ္အတြင္း ထိုးေပးရပါသည္။ ထိုအခါ အင္ဆူလင္ မွ ေသြးေၾကာထဲရွိ ဂလူးကို႔စ္ ေမာ္လီက်ဴးမ်ားအား ဆဲလ္ထဲေရာက္ေအာင္ ပို႔ေပးႏိုင္ျခင္းျဖင့္ ေသြးထဲ သၾကားဓါတ္ မ်ားျခင္းမွ ကာကြယ္ေပးသည္။
Complications ေနာက္ဆက္တြဲ ျပႆနာမ်ား
ဆီးခ်ိဳေရာဂါ၏ ေနာက္ဆက္တြဲ ဆက္ပြား ေရာဂါမ်ားကို ရုတ္တရက္ (Acute Complication) ႏွင့္ နာတာရွည္ (chronic Complication) ဆက္ပြား ေရာဂါ ဟူ၍ႏွစ္မ်ိဳး ေတြ႔ရႏိုင္ပါသည္္။ Diabetes Management ကို ေကာင္းစြာလိုက္နာျခင္းသည္ ေနာက္ဆက္တြဲျပႆနာမ်ားကို ကာကြယ္ျခင္းျဖစ္၍ ဆရာ၀န္ ညြန္ၾကားသည့္အတိုင္း မေသြမတိမ္း လိုက္နာျခင္းျဖင့္ ကာကြယ္ႏိုင္ပါသည္။
Acute Complications
ေသြးထဲ သၾကားဓါတ္ အလြန္အမင္းနည္းသြားျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ (Severe Hypoglycaemia)၊ ေသြးထဲ၌ သၾကားဓါတ္ အလြန္အမင္းမ်ား၍ ေသြးေၾကာထဲ အညစ္အေၾကးမ်ားျဖင့္ ျပည့္ေနေသာေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ Diabetic Ketoacidosis ႏွင့္ ေသြးထဲသၾကားဓါတ္ အလြန္အမင္း မ်ားေနသည့္အခ်ိန္ ၾကာသြားေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ Hyperosmolar Coma ဟူ၍ ထင္ရွားသည့္ Acute Complication ၃ မ်ိဳးရွိပါသည္။
Hypoglycaemia ျဖစ္ပါက လူနာသည္ ေခါင္းမူးျခင္း၊ ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ ဂနာမၿငိမ္ျဖစ္ျခင္း၊ ငိုေၾကြးျခင္း၊ အၾကမ္းဖက္ျခင္း စသည့္ လကၡဏာမ်ားကိုေတြ႔ရၿပီး အားအင္ကုန္ခန္း၍ ေနာက္ဆံုး သတိလစ္ေသဆံုးသည္အထိ ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ သတိမလစ္ပါက အခ်ိဳရည္တခုခုကို အျမန္ဆံုးတိုက္ၿပီး ေသြးထဲသၾကားဓါတ္ကို ျပန္ျဖည့္ေပးႏိုင္သည္။ ေလ့က်င့္ခန္းမလုပ္မီ သို႔မဟုတ္ အင္ဆူလင္ထိုးၿပီး အစာမစားထားျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္္ ၎ကို ကာကြယ္ရန္ ကာဗြန္ဟိုက္ဒရိတ္ကို သတ္မွတ္ထားသည့္အခ်ိန္တြင္ မလစ္ဟင္းေစပဲ မွန္မွန္စားရၿပီး ေလ့က်င့္ခန္းမလုပ္ခင္ႏွင့္ ၾကားကာလ နားခ်ိန္မ်ားတြင္ စားရန္လည္း ကာဗြန္ ဟိုက္ဒရိတ္ အစာတခုခုကို အျမဲေဆာင္ထားရမည္။
Diabetes Ketoacidosis ႏွင့္ Hyperosmolar Coma သည္ ဆင္တူ၍ မူးေ၀ျခင္း၊ ပ်ိဳ႕အန္ျခင္း၊ အလြန္အမင္း ေရဓါတ္ခမ္းေျခာက္ျခင္း၊ ခႏၶာကိုယ္အတြင္း သတၱဳဓါတ္ မညီမွ်ျခင္းႏွင့္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ခ်က္ခ်င္း ေလ်ာ့က်သြားျခင္း စသည့္ လကၡဏာမ်ား ေတြ႔ရႏိုင္ၿပီး သတိလစ္ေသဆံုးသည္အထိ ျဖစ္တတ္သည္။ 7 Complications အားလံုးသည္ အသက္အႏၱရယ္ အထူး စိုးရိမ္ရသည္ ျဖစ္၍ အေရးေပၚ ေဆး၀ါးကုသမႈ ခ်က္ခ်င္း လိုအပ္ၿပီး ေဆးရံု ခ်က္ခ်င္း တင္ရမည္။
Chronic Complications
မ်က္စိပ်က္စီးျခင္း (Retinopathy)၊ ေက်ာက္ကပ္ ပ်က္စီးျခင္း (Nephropathy)၊ နာ့ဗ္ေၾကာမ်ားေၾကာင့္ ေျခေထာက္ပ်က္စီးျခင္း (Neuropathy)၊ ႏွလံုးေရာဂါႏွင့္ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ အင္အားမရွိျခင္း (Sexual dysfunction) တို႔ပါ၀င္သည္။
Retinopathy သည္ ဆံခ်ည္မွ်င္ ေသြးေၾကာမ်ားပ်က္စီး၍ မ်က္ၾကည္လႊာကို ထိခိုက္ၿပီး မ်က္စိေ၀၀ါးလာသည္။ု မ်က္စိထဲ၌ အတိုင္းအတာတခုထိ ပ်က္စီး သြားၿပီးမွသာ မ်က္စိမႈန္ လာသည္ကို သတိထား မိေသာေၾကာင့္ မ်က္စိပံုမွန္ စမ္းသပ္ျခင္း မရွိပါက အသိေနာက္က်ၿပီး မ်က္စိ ကြယ္သည္အထိ ျဖစ္တတ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အသိ ေနာက္မက်ေစရန္ ပံုမွန္ မ်က္စိ စစ္ေဆးျခင္းကို ႏွစ္စဥ္ ျပဳလုပ္ရမည္။
Nephropathy သည္ ေက်က္ကပ္မွ အသားဓါတ္ႏွင့္ အဆီပါေသာဆီးမ်ားကို မၾကာခဏစစ္ ထုတ္ရေသာေၾကာင့္ ေက်ာက္ကပ္ ယိုစိမ့္လာၿပီးပံုမွန္ အလုပ္မလုပ္ႏိုင္ ျဖစ္သြားသည္္။ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ကို ပံုမွန္ျဖစ္ေအာင္ ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္း ေက်ာက္ကပ္ကို တႏွစ္တႀကိမ္စမ္းသပ္ျခင္းျဖင့္ ကာကြယ္ႏိုင္သည္။
Neuropathy သည္ အာရံုခံနာ့ဗ္ (Sensory) ႏွင့္ အာရံုတုန္႔ျပန္သည့္ နာ့ဗ္ (Motor) မ်ား ပံုမွန္ အလုပ္မလုပ္ ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ရသည္။ ေျခလက္မ်ား ထံုက်င္၍ ထိခိုက္နာက်င္မႈႏွင့္ ေရာဂါကူးစက္မႈကို သတိမထား မိျခင္းေၾကာင့္ ေျခေထာက္ ျဖတ္ရသည္ အထိ ျဖစ္ျခင္း၊ ေမာ္တာနာ့ဗ္ ပ်က္စီး ေသာေၾကာင့္ ၾကြက္သားမ်ား ပ်က္စီး၍ ေျခေထာက္၏ ပံုသ႑န္ေျပာင္းၿပီး သားေရဖုမ်ားႏွင့္ အနာမ်ားျဖစ္လာကာ ေျခတဖက္လံုး ကူးစက္ၿပီး ျဖတ္ရႏိုင္ပါသည္။ ေျခေတာက္အား ျခစ္ရာႏွင့္ အနာမ်ားရွိမရွိ ေန႔စဥ္ဂရုတစိုက္ ၾကည့္ရႈစစ္ေဆးျခင္းျဖင့္ ကာကြယ္ႏိုင္သည္။ ႏွလံုးေရာဂါသည္ ေသြးတိုးႏွင့္တြဲျဖစ္၍ ႏွလံုးသို႔သြားေသာ ေသြးေၾကာထဲတြင္ အဆီဖတ္မ်ား ပိတ္ျခင္း၊ ေသြထဲေကာ္လက္္စထေရာလ္ မ်ားၿပီး ေသြးေက်ာနံရံမ်ားတြင္ အနည္္ထိုင္၍ ေသြးေၾကာမ်ား မာေက်ာေတာင့္တင္းလာျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။
Sexual Dysfunction သည္ ဆီးခ်ိဳေရာဂါေၾကာင့္ အာရံုေၾကာ အဖြဲ႔အစည္း တခုျဖစ္သည့္ Sympathetic Nervous System ၏ ထိန္းခ်ိဳပ္ ႏိုင္မႈအားနည္းသြားေသာေၾကာင့္ လိင္အဂၤါမ်ားသို႔ သြားေသာ နာ့ဗ္ေၾကာႏွင့္ ေသြးေၾကာမ်ားကို ထိခိုက္ေစပါသည္။ လိင္အဂၤါမ်ားတြင္ အမ်ိဳးသမီးမ်ားတြင္ အရည္ထြက္နည္းျခင္းႏွင့္ အမ်ိဳးသားမ်ားတြင္ လိင္တံေတာင့္တင္းမႈ အားနည္း၍ လိင္ဆက္ဆံစဥ္ သုတ္မထုတ္ႏိုင္ခင္ လိင္တံေပ်ာ့ေခြျခင္း မ်ား ျဖစ္တတ္ပါသည္။ အစားအေသာက္ကို စနစ္တက် စားသံုးၿပီး ေလ့က်င့္ခန္းပံုမွန္ လုပ္ပါက ထိုျပႆနာမ်ားကို အနည္းငယ္ ေလွ်ာ့ေစႏိုင္ပါသည္။
Public Health in Myanmar တြင္ တင္ခဲ့သည့္ မူရင္းပို႔စ္ အနည္းငယ္ ျပင္ဆင္ၿပီး ျပန္လည္တင္ျပျခင္း ျဖစ္သည္။ ဆီးခ်ိဳေရာဂါ အစားအစာကို ဆက္လက္ဖတ္ရႈႏိုင္ပါသည္။
ဆီးခ်ိဳေရာဂါ မရွိသူမ်ား အ၀မလြန္ေအာင္ ႀကိဳးစားၿပီး ေရာဂါကို ကာကြယ္ႏိုင္ၾကပါေစ။
ေရာဂါ ရွိေနၿပီးသူမ်ား က်န္းမာေရးႏွင့္ ညီညြတ္စြာ ျပဳမူေနထိုင္ စားေသာက္ၿပီး ေနာက္ဆက္တြဲ ျပႆနာမ်ားကို ကာကြယ္ႏိုင္ၾကပါေစ။
***ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳသမားမ်ား စားေသာက္နည္း***ု
Sunday, March 11, 2012
အမ်ိဳးအစား (၂) ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ ေရာဂါ ရွိသူ မ်ား အတြက္ စားေသာက္ နည္း
ဆီးခ်ဳိ အမ်ဳိး အစား (၂) ဆီးခ်ဳိ၊ ေသြးခ်ဳိ ေရာဂါ ရွိသူ ေတြ အတြက္ ေသြးတြင္း သ ၾကား ဓာတ္ကို ထိန္းႏိုင္ေအာင္ စား ေသာက္ရာမွာ အထူးသိထားသင္႕တဲ႕ အခ်က္ေတြ ရွိပါတယ္။
ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳေရာဂါလကၡဏာမ်ား
ခႏၶာကိုယ္က အင္ဆူလင္ကို အလံု အေလာက္ မထုတ္ေပးႏိုင္တဲ့ အေျခအ ေနကို အမ်ိဳးအစား(၂) ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳ ေရာဂါလို႔ သတ္မွတ္ပါတယ္။ ေသြးတြင္း သၾကားဓာတ္က ျမင့္တက္ေနၿပီး ႏံုးတာ၊ အျမင္ေဝ၀ါးတာ၊ အစာစားခ်င္စိတ္ မ်ား တာ၊ ေရငတ္တာ၊ ဆီးမၾကာခဏ သြား တာေတြလို လကၡဏာေတြ ျဖစ္တတ္ပါ တယ္။
ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳေရာဂါႏွင္႕ သၾကားဓာတ္
သၾကားဟာ ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳေရာဂါ ရွိသူေတြအတြက္ အႏၱရာယ္ပါပဲ။ ေသြး တြင္းသၾကားဓာတ္ကို ခပ္ျမန္ျမန္ျမင့္ တက္ေစတာေၾကာင့္ပါ။ ဆီးခ်ိဳေရာဂါရွိ သူေတြဟာ အခြံခြ်တ္ထားတဲ့ သၾကားျဖဴ နဲ႔ တျခားကာဗိုဟိုက္ဒရိတ္အစာေတြမ စားဖို႔ အေရးႀကီးပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳေရာဂါရွိသူ တစ္ဦးက ေသြးတြင္းသၾကားဓာတ္ေလ်ာ့ က်ေနခ်ိန္မွာ သၾကားလံုးတစ္လံုး ဒါမွမ ဟုတ္ ပ်ားရည္တစ္ဇြန္းေလာက္ ေသာက္ လိုက္႐ံုနဲ႔ ေသြးတြင္း ဂလူးကစို႔ အ္ ဆငျ့္မင့္ တက္လာႏိုင္ပါတယ္။
ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳေရာဂါႏွင္႕ အဆီဓာတ္
ဆိုဒီယမ္၊ ျပည့္ဝဆီ၊ ကိုလက္စထ ေရာနဲ႔ ထရန္႔စ္ဖက္စ္(Trans Fats) ပါဝင္ တဲ့ အစားအေသာက္ေတြက ဆီးခ်ိဳေသြး ခ်ိဳေရာဂါရွိသူေတြအတြက္ ႏွလံုးေရာဂါ နဲ႔ ေလျဖတ္တာကို ျဖစ္ႏိုင္ေျခ ျမင့္တက္ ေစႏိုင္ပါတယ္။ အဆီေတြ အားလံုးကို ေတာ့ မေရွာင္ပါနဲ႔။ မျပည့္ဝဆီေတြက ေသြးတြင္း မေကာင္းတဲ့ ကိုလက္စထေရာ ကို ေလ်ာ့က်ေစပါတယ္။
စားသင့့္္ေ့ေသာ အစာမ်ား - ဆယ္လ္မြန္ ငါး၊ မက္ကရယ္ငါးလို ေရေအးငါးေတြ၊ သံလြင္ဆီ၊ ေထာပတ္သီးနဲ႔ အခြံမာသီး။ (သင္စားတဲ့ ထမင္းပန္းကန္ထဲကို အသား အစား အိုမီဂါ ၃ ဖက္တီးအက္စစ္ပါဝင္ တဲ့ ငါးကို ထည့္စားေပးပါ။)
ေရွာင္သင့္ေသာ အစာမ်ား - အနီ ေရာင္အသား၊ ဝက္ေပါင္ေျခာက္၊ ျပဳျပင္ ထားတဲ့ အစာေတြနဲ႔ အဆီပါဝင္မႈမ်ား တဲ့ ႏို႔နဲ႔ ႏို႔ထြက္ပစၥည္း။
သစ္သီးမ်ားႏွင္႕ ဟင္းသီးဟင္းရြက္မ်ား
သစ္သီးေတြနဲ႔ ဟင္းသီးဟင္းရြက္ ေတြက ဆီးခ်ိဳေရာဂါရွိသူေတြ စားသင့္ တဲ့ အစာေတြပါ။
စားသင့္ေသာ အစာမ်ား - အစိမ္း ေရာင္ ဟင္းသီးဟင္းရြက္ေတြ၊ အခြံမာ သီး၊ အခြံခြ်တ္မထားတဲ့ ေကာက္ႏွံစာ၊ ပဲ အမ်ိဳးမ်ိဴး၊ အဆီနည္း ႏို႔နဲ႔ ႏို႔ထြက္ပစၥည္း၊ စေတာ္ဘယ္ရီသီး၊ သစ္ေတာ္သီး၊ ဂရိတ္ ဖ႐ုသီးတို႔လို အခ်ိဳဓာတ္နည္းပါးတဲ့ သစ္ သီးေတြ။
ေရွွာင္သင့္ေသာ အစာမ်ား - ဖရဲသီး၊ နာနတ္သီး၊ စပ်စ္သီး၊ စပ်စ္သီးေျခာက္၊ လိေမၼာ္သီးတို႔လို သၾကားဓာတ္ပါဝင္မႈ ျမင့္မားတဲ့ သစ္သီးေတြ။
ကစီဓာတ္
ကစီဓာတ္ပါတဲ့ အစာေတြက ခႏၶာ ကိုယ္ကေန ေသြးတြင္းဂလူးကို့စ္အျဖစ္ ေျပာင္းလဲတဲ့ ေနာက္အစားအစာတစ္မ်ိဳး ျဖစ္ပါတယ္။ ကစီဓာတ္က စြမ္းအင္အ ရင္းအျမစ္ကို ရရွိေစ႐ံုသာမက ဗီတာမင္၊ သတၲဳဓာတ္နဲ႔ အမွ်င္ဓာတ္ေတြကိုလည္း ရရွိေစႏိုင္ပါတယ္။ အခြံခြ်တ္မထားတဲ့ ေကာက္ႏွံစာကရတဲ့ ကစီဓာတ္ဟာ က်န္း မာေရးနဲ႔ အညီၫြတ္ဆံုးျဖစ္ပါတယ္။ အ ေၾကာင္းကေတာ့ ကစီဓာတ္ဟာ အာဟာ ရဓာတ္ရရွိေစၿပီး ေသြးထဲကို ခပ္ေႏွးေႏွးနဲ႔ ေရာက္ရွိသြားတတ္လို႔ပါ။
စားသင့့္္ေသာ အစာမ်ား -ဆန္လုံးညဳိ အညိဳေရာင္ ေခါက္ဆြဲ၊ အညိဳေရာင္ ေပါင္မုန္႔၊ ခရက္ကာမုန္႔နဲ႔ ေကြကာ။
ေရွာင္သင့္ေသာ အစာမ်ား - အာလူး ေခ်ာင္းေၾကာ္၊ အဆင္သင့္သေရစာေတြ နဲ႔ သၾကားပါတဲ့ မုန္႔ေခ်ာင္း။
စားသင္႕ေသာ အခ်ိန္
ဆီးခ်ိဳေရာဂါရွိသူေတြက တစ္ေန႔ လံုး အစာကို နည္းနည္းနဲ႔ မၾကာခဏ စားေပးဖို႔ လိုပါတယ္။ တစ္ႀကိမ္တည္းနဲ႔ အမ်ားႀကီး စားလိုက္ရင္ ေသြးတြင္း သ ၾကားဓာတ္ကို မလိုအပ္ဘဲ ျမင့္တက္ေစ ႏိုင္ပါတယ္။ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈလုပ္ ေနတဲ့ အခ်ိန္အေတာအတြင္းမွာလည္း ခႏၶာကိုယ္က သၾကားဓာတ္နဲ႔ ကာဗိုဟိုက္ ဒရိတ္ေတြ ပိုလိုအပ္ေနတာေၾကာင့္ ေလ့ က်င့္ခန္းမလုပ္ခင္နဲ႔ လုပ္ၿပီးခ်ိန္မွာ အစာ စားေပးဖို႔ လိုပါတယ္။ အသက္အရြယ္၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္၊ အရပ္အေမာင္း၊ ေလ့က်င့္ခန္းနဲ႔ တျခား အခ်က္ေတြကလည္း သင္စားတဲ့ အစား အေသာက္ကို ခ်ိန္ဆသင့္တဲ့ အခ်က္ေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဆရာဝန္နဲ႔ တိုင္ ပင္ၿပီး ေသြးတြင္းသၾကားဓာတ္ကို ထိန္း ခ်ဳပ္ႏိုင္ေအာင္ စားေသာက္သင့္ပါတယ္။
ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ေလွ်ာ႕ခ်ပါ
ကိုယ္အေလးခ်ိန္ျမင့္တက္ေနရင္ အနည္းငယ္ေလ်ာ့က်ေအာင္ ေလွ်ာ့ခ် ႏိုင္ရင္ေတာင္ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ေလးစား မႈကို တိုးေစႏိုင္ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ေသြး တြင္းသၾကားဓာတ္နဲ႔ ကိုလက္စထေရာ အဆင့္ကိုလည္း ေလ်ာ့က်ေစကာ ေသြးဖိ အားကို က်န္းမာေရးနဲ႔ ညီၫြတ္ေစပါတယ္။ ပံုမွန္ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္တာနဲ႔ က်န္း မာေရးနဲ႔ ညီၫြတ္တဲ့ အစားအေသာက္ ေတြစားတာက ကိုယ္အေလးခ်ိန္ကို ေလ်ာ့ က်ေစ႐ံုသာမက ေသြးတြင္း သၾကား ဓာတ္ကိုပါ ထိန္းခ်ဳပ္ေပးႏိုင္ပါတယ္။
ဇြန္ခုိင္ဦး (ေဆး၀ါတကၠသုိလ္)
Medical Writings ေဆးပညာစာမ်ား
ျမန္မာႏိုင္ငံသားမ်ား ဘယ္မွာေနေန က်န္းမာေစရမည္
Wednesday, October 30, 2013
Diabetes ဆီးခ်ိဳ
ဆီးခ်ိုကို Diabetes mellitus လို႔ေခၚတယ္။ တခ်ိဳ႕ေတြက ဆီးခ်ိဳ ေခၚ၊ ေသြးခ်ိဳေခၚနဲ႔ အတူတူကို ႏွစ္မ်ိဳး ထင္ၾကေနၾကတယ္။ တကယ္က ၃ မ်ိဳးရွိတာပါ။
၁။ Type 1 Diabetes ကိုယ္ခႏၶာကေန အခ်ိဳဓါတ္ကို ထိန္းညွိေပးတဲ့ သရက္ရြက္ကေန ထုတ္ေပးရမဲ့ Insulin ေဟာ္မုန္း မထုတ္ႏိုင္တာ။ ငယ္သူေတြမွာ ျဖစ္တယ္။
၂။ Type 2 Diabetes (အင္စူလင္) ေဟာ္မုန္းကို ခံႏိုင္ရည္ျဖစ္ေနတာ။ အမ်ားဆံုးျဖစ္တယ္။
၃။ Gestational Diabetes ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေနတံုး ျဖစ္တာ။
(၁) နဲ႔ (၂) က နာတာရွည္ျဖစ္ျပီး၊ လံုးဝေပ်ာက္တယ္ဆိုတာ မရွိပါ။ (၃) ကေတာ့ ေမြးျပီး ေကာင္းသြားတာ မ်ားတယ္။ ေနာက္မွာ အမ်ိဳးအစား (၂) ျဖစ္သြားတတ္တာလဲ ရွိတယ္။ ေမြးရာပါဆီးခ်ိဳ၊ Cystic fibrosis ေရာဂါနဲ႔တြဲတာ၊ Steroid ေဆးေၾကာင့္ျဖစ္တာ၊ စသျဖင့္ ရွိေသးတယ္။
ဆီးခ်ိဳကို မကုဘဲထားရင္ သၾကားဓါတ္ နည္းလြန္းသြားတာ နဲ႔ သတိလစ္တာက ရုတ္တရက္ျဖစ္တာေတြပါ။ ေရရွည္ ျဖစ္ႏိုင္တာေတြက ႏွလံုး-ေသြးေၾကာေရာဂါ၊ ေက်ာက္ကပ္ အလုပ္မလုပ္တာ၊ မ်က္စိထိခိုက္တာေတြ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဆီးခ်ိဳကိုကုတာမွာ ေသြးတိုး (ေသြးဖိအားမ်ား) တာ၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ခ်တာ၊ ေဆးလိပ္ျဖတ္တာေတြနဲ႔ တြဲလုပ္ရမယ္။ ကုသရတာ ေရရွည္ပါ။ ေသြးထဲက အခ်ိဳဓါတ္ကို ပံုမွန္မွာ ရွိေနေအာင္ လုပ္ေပးေနရတာ ျဖစ္ပါတယ္။
အစားအေသာက္ထိန္းတာနဲ႔ ေဆးေပးတာက မလုပ္မေနလုပ္ရပါမယ္။ ေဆးမွာ အမ်ိဳးအစား (၁) ကို (အင္စူလင္) ထိုးေဆး၊ (၂) ကို စားေဆးနဲ႔ လိုေသးရင္ေတာ့ ထိုးေဆး ေပးရတယ္။ တခ်ိန္တည္းမွာ လူနာကို ဆီးခ်ိဳအေၾကာင္း သိေအာင္ ပညာေပးရပါမယ္။ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ဘို႔၊ (ကိုလက္စေထာ) ခ်ဘို႔ေတြပါ လုပ္ရမယ္။ ဒီလိုလုပ္တာ ေနထိုင္မႈဘဝကိုပါ ေျပာင္းေစရတာ ျဖစ္ပါတယ္။
ဆီးခ်ိဳေရာဂါေဝဒနာ႐ွင္မ်ားအတြက္ အၾကမ္းအားျဖင့္ အဓိက အစာအုပ္စု(၃)မ်ိဳး -
(၁) လံုးဝေ႐ွာင္ၾကဥ္ရမဲ့ အစားအစာေတြ = ဂလူးကို႔စ္၊ သၾကား၊ ႏို႔ဆီ၊ ထန္းလ်က္၊ ၾကံသကာ နဲ႔ အဲဒါေတြကေန လုပ္ထားတဲ့ အစားအစာေတြ၊
(၂) အသင့္အတင့္သာ စားသံုးႏိုင္တဲ့ အစားအစာေတြ = ဆန္၊ ဂ်ံဳ၊ ေျပာင္း၊ အာလူး၊ ကန္စြန္းဥ၊ ပိန္းဥ စတဲ့ ကစီဓါတ္မ်ားတဲ့ အစာမ်ား၊ ခ်ိဳတဲ့ အသီးအႏွံမ်ား၊ ပဲအမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ အဲဒါေတြကေန လုပ္ထားတဲ့ အစားအစာေတြ၊
(၃) ၾကိဳက္သလို စားသံုးႏိုင္တဲ့ အစားအစာေတြ = အသား၊ ငါး၊ အခ်ိဳဓါတ္မ႐ွိတဲ့ အသီးအႏွံမ်ား၊ အ႐ြက္မ်ား။
• ပင္မအစားအစာေတြမွာ ဆန္ျဖဴ ထက္ ဆန္လံုးညိဳက သင့္တယ္။ ေခါက္ဆြဲက ပိုသင့္တယ္။ ေပါင္မံု႔က ၾကားၾကတယ္။
• သစ္ဥ-သစ္ဖုေတြ အစဥ္လိုက္ဆိုရင္ ေမ်ာက္ဥ၊ မုန္လာဥနီ၊ ကန္စြန္းဥ၊ အာလူး၊
• ပဲေတြ အစဥ္လိုက္ဆိုရင္ ပဲပုတ္၊ ကုလားပဲ၊ ပဲကတၱီပါ၊ ပဲနီေလး၊ ပဲေထာပါတ္၊
• သစ္သီး အမ်ိဳးမ်ိဳး အစဥ္လိုက္ဆိုရင္ ပန္းသီး၊ သစ္ေတာ္သီး၊ ဆီးသီး၊ စပ်စ္သီး၊ လိေမၼာ္သီး၊ ငွက္ေပ်ာသီး၊ သရက္သီး၊ နာနတ္သီး၊ သေဘၤာသီး၊ ဖရဲသီး၊
• ႏို႔နဲ႔ ႏို႔ထြက္ပစၥည္းေတြ အစဥ္လိုက္ဆိုရင္ ႏြားႏို႔၊ ဒိန္ခ်ဥ္၊ ႏို႔ဆီ၊ ေရခဲမုန္႔၊
• သၾကား အမ်ိဳးမ်ိဳး အစဥ္လိုက္ဆိုရင္ သစ္သီးသၾကား (Fructose)၊ ႏို႔သၾကား (Lactose)၊ ၾကံသၾကား (Sucrose)၊ ပ်ားရည္၊ ဂလူးကို႔စ္ (Glucose)၊
• အခ်ိဳရည္ အမ်ိဳးမ်ိဳး အစဥ္လိုက္ဆိုရင္ ပန္းသီးေဖ်ာ္ရည္၊ လိေမၼာ္ရည္္၊ ကိုကာကိုလာ၊ လင္မနစ္၊
ေဆးေတြ -
• Insulin, Sulfonylurea injection and Suspension ဆီးခ်ိဳအတြက္ေဆး၊ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး = ေဆးထိုးသည့္ ေနရာ နီ-ေရာင္-ယား၊ ကိုယ္ေရာင္၊ အလာဂ်ီရ၊
• Metformin ဆီးခ်ိဳထိန္းေဆး၊ 500 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ လူၾကီး 2550 mg ထက္မေက်ာ္ေစရ၊ ကေလး 2000 mg ထက္မေက်ာ္ေစရ၊
• Sulfonylureas ဆီးခ်ိဳစားေဆး၊
- ပဌမမ်ိဳးတက္ Orinase (tolbutamide) = 500 - 3000 mg; Tolinase (tolazamide) = 100 - 1000 mg; Diabinese (chlorpropamide) = 100 - 500 mg
- ဒုတိယမ်ိဳးတက္ Glucotrol (glipizide) 2.5 - 40 mg; Glucotrol XL (ext. rel. glipizide) 2.5 - 20 mg; Micronase, Diabeta (glyburide) 1.25 - 2.0 mg; Glynase (micronized gly.) 3 - 12 mg
- တတိယမ်ိဳးဆက္ Amaryl (glimepiride) 1 - 8 mg d. ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး = သၾကားဓါတ္နဲျခင္း၊ အစာမေက်ျခင္း၊ ပ်ိဳ႕၊ ရင္ပူ၊ ေသြးအားနဲ၊ ဝလာ၊
• Alpha-Glucosidase inhibitors (Acarbose, Miglitol, Voglibose) ဆီးခ်ိဳစားေဆး၊
• Dipeptidyl peptidase-4 inhibitors (DPP-4) ဆီးခ်ိဳစားေဆး၊
• Glibenclamide, Glimepiride = ဆီးခ်ိဳအတြက္ေဆး။
ဒီေဆးေတြနဲ႔ မသင့္ပါ။
• Furosemide or Frusemide (Lasix) ဆီးသြားေစသည့္ေဆး ဆီးခ်ိဳးရွိသူတို႔အား မေပးရ၊
• Estrogen and Progestogen ေဟာ္မုန္း ႏွစ္မ်ိဳး ပါဝင္သည့္ ကိုယ္ဝန္တားစားေဆး၊ ဆီးခ်ိဳေရာဂါ ရွိေနလ်င္ မသံုးသင့္။
• Depo-Provera ကိုယ္ဝန္တား ၃ လခံထိုးေဆး၊ ဆီးခ်ိဳေရာဂါ ရွိလ်င္ မသံုးသင့္။
• Dexamethasone (စတီ႐ြိဳက္)၊ ထိုးေဆး၊ စားေဆးကေန ေဘးထြက္ ဆိုးက်ိဳး ဆီးခ်ိဳျဖစ္ႏိုင္သည္။
ေသြးထဲရွိသၾကား (ဂလူးကို႔စ္) ဓါတ္စစ္ေဆးျခင္း အေျဖ
(၁) ပံုမွန္
ဘာမွမစားပဲစစ္ျခင္း Fasting Value = ၇ဝ မွ ၁ဝဝ။
အစာစားျပီးစစ္ျခင္း (၂ နာရီေနာက္) Post Prandial = ၁၄ဝ ထက္နည္းရမည္။
(၂) ဆီးခ်ိဳအစအပိုင္း
ဘာမွမစားပဲစစ္ျခင္း Fasting Value = ၁ဝ၁ mg / dl မွ ၁၂၆ mg / dl
အစာစားျပီးစစ္ျခင္း Post Prandial = ၁၄ဝ mg / dl မွ ၂ဝဝ mg / dl
(၃) ဆီးခ်ိဳျဖစ္ေနျပီ
ဘာမွမစားပဲစစ္ျခင္း Fasting Value = ၁၂၆ mg / dl အထက္။
အစာစားျပီးစစ္ျခင္း Post Prandial = ၂ဝဝ mg / dl အထက္။
(၁) ပံုမွန္
ဘာမွမစားပဲစစ္ျခင္း Fasting Value = 4.0 မွ 5.9 mmol/L အထိ။
အစာစားျပီးစစ္ျခင္း (၂ နာရီေနာက္) Post Prandial = 7.8 mmol/L ထက္နည္းရမည္။
(၂) ဆီးခ်ိဳအမ်ိဳးအစား (၂)
ဘာမွမစားပဲစစ္ျခင္း Fasting Value = 4 မွ 7 mmol/L အထိ။
အစာစားျပီးစစ္ျခင္း Post Prandial = 8.5 mmol/L ထက္နည္းရမည္။
(၃) ဆီးခ်ိဳ အမ်ိဳးအစား (၁)
ဘာမွမစားပဲစစ္ျခင္း Fasting Value = 4 to 7 mmol/L
အစာစားျပီးစစ္ျခင္း Post Prandial = 9 mmol/L ထက္နည္းရမည္။
(၄) ကေလး ဆီးခ်ိဳ အမ်ိဳးအစား (၁)
ဘာမွမစားပဲစစ္ျခင္း Fasting Value = 4 to 8 mmol/L
အစာစားျပီးစစ္ျခင္း Post Prandial = 10 mmol/L ထက္နည္းရမည္။
- Diabetic neuropathy ဆီးခ်ိဳေၾကာင့္ျဖစ္ရတဲ့ အာရံုေၾကာေရာဂါ http://dts-medicaleducation.blogspot.in/2012/06/diabetic-neuropathy.html
"အစားေတြ တတ္ႏိုင္သမွ် ေရွာင္ပါေလ။ ဆီးခ်ိဳရွိလွ်က္ အသက္ ၁၂ဝ ရွည္ပါေစ။"
Dr. တင့္ေဆြ
Metformin ဆီးခ်ိဳစားေဆး ဘယ္လိုေပးၾကလဲ
အမ်ားဆံုးျဖစ္တဲ့ Type 2 Diabetes ဆီးခ်ိဳ အမ်ိဳးအစား (၂) အတြက္ Metformin ေဆးကို
• အသက္ 10 to 16 500 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ တေန႔ 2000 mg အၾကိမ္ခြဲေပးတာ အမ်ားဆံုး၊
• အသက္ 17 ႏွင့္အထက္ 500 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ (သို႔) 850 mg တေတ႔ ၁ ၾကိမ္၊ တေန႔ 2550 mg အၾကိမ္ခြဲေပးတာ အမ်ားဆံုး။
• Metformin + Insulin 500 mg တေန႔ ၁ ၾကိမ္၊ တေန႔ 2500 mg အမ်ားဆံုး၊ metformin ER ဆိုရင္ တေန႔ 2000 mg အမ်ားဆံုး၊
• တခ်ိဳ႕အထူးကုဆရာဝန္ေတြကေတာ့ သတ္မွတ္ခ်က္မထားဘူး။ လူၾကီးအတြက္ 2550 mg ကို အမ်ားဆံုး၊ ကေလး (၁ဝ-၁၆) အတြက္ 2000 mg အၾကိမ္ခြဲေပးလို႔ သတ္မွတ္တာလဲရွိတယ္။
• 500 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ဒါမွမဟုတ္ 850 mg တေန႔ ၁ ၾကိမ္နဲ႔ စေပးတယ္။ တပါတ္မွာ တခါ 500 mg ဒါမွမဟုတ္ ၂ ပါတ္မွာ 850 mg တိုးေပးျပီး၊ အမ်ားဆံုး 2000 mg အၾကိမ္ခြဲေပးတာလဲရွိတယ္။
• ၂ ပါတ္ေနရင္ 500 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ဒါမွမဟုတ္ 850 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္နဲ႔ ေပးတာလဲရွိတယ္။ ဒီနည္းမွာ တေန႔ အမ်ားဆံုး 2550 mg အၾကိမ္ခြဲေပးေစတယ္။
• ကေလးေတြကို 500 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္စေပးျပီး၊ တပါတ္မွာ 500 mg တိုးေပးျပီး၊ အမ်ားဆံုး 2000 mg အၾကိမ္ခြဲေပးတယ္။
ေဒါက္တာတင့္ေဆြ
Dr. Tint Swe at 1:04 PM
က်န္းမာေစခ်င္သူ
Dr. Tint Swe
New Delhi, India
ေဒါက္တာတင့္ေဆြ
MBBS (Mandalay)
Sama 4272
*ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ အယူအဆ အမွားမ်ား*
ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ ျဖစ္တယ္ ဆိုရင္ တင္းက်ပ္ လွေသာ စည္းမ်ဥ္း စည္းကမ္း ေတြလိုက္နာ ရေတာ့မွာ။ အဲဒီလို လိုက္နာရမည့္ စည္းကမ္း ေတြလည္း အမ်ားႀကီး ရွိတယ္ဆိုၿပီး ေျပာၾကတာ လည္း မွန္ကန္ တယ္လို႔ မဆိုႏိုင္
ပါဘူး။ ကိုယ့္မွာ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ ရွိၿပီ ဆိုရင္ ေတာ့ မိမိ စားေသာက္ ရမည့္ အစား အစာ မ်ားကို စီမံခ်က္ ခ်ဖို႔ေတာ့ လိုပါသည္။ ဒါေပမယ့္ အေျခခ စည္းကမ္း ကေတာ့ ႐ိုး႐ိုးေလး ပါပဲ။
ဒီေနရာမွာ ဆီးခ်ိဳ အစားအစာ (Diabetics Diet) ဆိုတဲ့ ေဝါဟာရ အသံုးအႏႈန္းနဲ႔ ပတ္သက္ လို႔လည္း ရွင္းျပ ခ်င္ပါ သည္။ တကယ္ ေတာ့ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ သမား မ်ားစား ရမယ့္ အစား အစာ စာရင္း ရယ္လို႔ သီးသန္႔ သတ္ မွတ္ထားတာ မ်ိဳး မရွိပါဘူး။ ဆိုလိုရင္းက ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ သမားမ်ား စားတဲ့ အစား အစာဟာ အဲဒီလူရဲ႕ ေန႔စဥ္ လႈပ္ရွားမႈ မ်ားနဲ႔ လိုက္ေလ်ာ ညီေထြျဖစ္ ေအာင္ ေရြးခ်ယ္ စားေသာက္ျခင္း သာျဖစ္ၿပီး ေသြးတြင္း သၾကားဓာတ္ ပမာဏ (Blood Sugar) ကိုလည္း အတတ္ ႏိုင္ဆံုး ပံုမွန္ရွိရမည့္ ပမာဏႏွင့္ အနီး စပ္ဆံုး တူညီေစရန္ ေသာက္ေန ရေသာ ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳထိန္းေဆး မ်ားႏွင့္အတူ လိုက္ေလ်ာ ညီေထြရွိရန္ ျဖစ္ပါသည္။ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ လူနာတစ္ဦး အေနျဖင့္ မိမိယခု စားသံုး ေနေသာ အစားအစာ မ်ားကို ေျပာင္းလဲရန္ လိုအပ္ပါ သလားဟု ေမးခဲ့လွ်င္ လိုအပ္ႏိုင္ ပါသည္။ သို႔ေသာ္ လူအမ်ား ထင္ထား ၾကသလို အမ်ားႀကီး ေျပာင္း လဲရန္ လည္း မလိုပါ။ ဥပမာ သၾကား အခ်ိဳလြန္ကဲ စြာ ပါဝင္ေသာ စားစရာမ်ားကို ေရွာင္ၾကဥ္ၿပီး အသင့္အတင့္ ခ်ိဳေသာ စားစရာ မ်ားကို အသင့္အတင့္ စားနိုင္ ပါသည္။
စားစရာ တစ္ခုကို လံုးဝ မစားရေတာ့ ဟူ၍ မရွိပါ။ ကစီဓာတ္ ပါဝင္ေသာ စားစရာ မ်ားသည္ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ လူနာမ်ား အတြက္ အႏၱရာယ္ ျဖစ္ေစသည္ ဟူ၍ တစ္ထစ္ခ် မွတ္ယူ ထားျခင္းသည္ လည္း မမွန္ပါ။ ကစီဓာတ္ မ်ားက က်န္းမာ ေရးႏွင့္ ညီၫြတ္ ေသာ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ အစားအစာ အတြက္ အေျခခံ အျဖစ္ ပါဝင္ေနေသာ စားစရာမ်ား ျဖစ္ပါသည္။ ကစီ ဓာတ္မ်ားက ေသြးတြင္း သၾကားဓာတ္ ပမာဏအေပၚ ႀကီးမား ေသာ အက်ိဳး သက္ေရာက္မႈရွိသည့္ အတြက္ ကစီဓာတ္ကို ဘယ္ေလာက္ မ်ားမ်ား စားရမလဲ ဆိုသည့္ အခ်က္ ကသာ အေရးႀကီး ပါသည္။ ကစီဓာတ္ပါေသာ စားစရာ မ်ား၊ ဥပမာ ဆန္၊ ဂ်ံဳစသည္တို႔ထဲ တြင္ မ်ားစြာေသာ မရွိမျဖစ္ အာဟာ ရဓာတ္မ်ားျဖစ္သည့္ ဗီတာမင္မ်ား၊ သတၲဳဓာတ္မ်ား၊ အမွ်င္ ဓာတ္မ်ားပါဝင္ ေနပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္မည္သည့္ ကစီ ဓာတ ္ပါေသာ စားစရာေရြးခ်ယ္ သင့္သလဲဆိုရင္ အာဟာရဓာတ္ အမ်ားဆံုး ပါေသာ ကစီဓာတ္ ျဖစ္သည့္ ဂ်ံဳၾကမ္းျဖင့္ ျပဳလုပ္ ထားေသာ ေပါင္မုန္႔ Whole Grain Breads ၊ အမွ်င္ဓာတ္ မ်ားမ်ားပါသည့္ သစ္သီး ဝလံမ်ားႏွင့္ ဟင္းသီး ဟင္းရြက္မ်ား ျဖစ္ပါသည္။ သူတို႔ႏိုင္ငံေတြ မွာေတာ့ အာဟာရ ကြ်မ္းက်င္သူ Dietitan ႏွင့္ ေဆြးေႏြး ႏိုင္ပါသည္။
ေယဘုယ်အား ျဖင့္ မခ်ိဳလြန္းေသာ သစ္သီးမ်ား၊ ဘူးသီး၊ ခရမ္းသီး၊ ပဲရြက္၊ ကန္စြန္း ရြက္၊ ဘူးရြက္ စသည့္ ဟင္းသီးဟင္းရြက္ မ်ား ျဖစ္ပါသည္။ ေနာက္ အမွား တစ္ခုမွာ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳသမား တစ္ေယာက္အေနျဖင့္ မိမိ စားမိေသာ အစားအစာမ်ားကို လိုက္၍ ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳ ထိန္းေဆးမ်ား၏ ပမာဏကို ညႇိ၍ Adjust အေျပာင္း အလဲ လုပ္ႏိုင္သည္ ဆိုေသာ အခ်က္ မွာလည္း မွားယြင္းေသာ အယူအဆ တစ္ခုျဖစ္ပါသည္။
အကယ္၍ အင္ဆူလင္ သံုးစြဲေန ရသူျဖစ္ပါက မိမိစားလိုသည့္ အစား အစာ အမ်ိဳးအစားႏွင့္ ပမာဏကို မိမိထိုးမည့္ အင္ဆူလင္ အမ်ိဳးအစား ႏွင့္ ပမာဏတို႔ ကိုက္ညီမႈရွိရန္ ေလ့ လာ သင္ယူႏိုင္ ပါသည္။ သို႔ေသာ္ ထိုကဲ့သို႔ ဆိုလိုက္ျခင္း အားျဖင့္ မိမိ စားခ်င္ သေလာက္ စားႏိုင္သည္ဟု ဆိုလိုျခင္း မဟုတ္ပါ။ ထို႔ျပင္ ေသြးတြင္း သၾကားဓာတ္ ပမာဏတည္ၿငိမ္ရန္ ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳ ထိန္းေဆးေတြပိုၿပီး ေသာက္လိုက္မယ္ ဟူ၍လည္း မွတ္ ယူရန္ မဟုတ္ပါ။ ဆရာဝန္၏ ၫႊန္ၾကားခ်က္ မရွိဘဲ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ ထိန္းေဆး မ်ား၏ ပမာဏကို မိမ ိစားေသာ ကစီဓာတ္ ပမာဏႏွင့္ မိမိဘာသာ ညႇိယူရန္ မႀကိဳးစားပါႏွင့္။ အမ်ားစုေသာ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ ထိန္းေဆး မ်ားသည္ မိမိအား ကုသ ေနေသာ ဆရာဝန္၏ ၫႊန္ၾကား ခ်က္ေအာက္ တြင္ အၿမဲတမ္း ရွိေနမွသာ အေကာင္းဆံုး ေသာ အက်ိဳး အာနိသင္ ရရွိႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါသည္။
ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ ျဖစ္လွ်င္ မိမိႀကိဳက္ ႏွစ္သက္ ေသာ အစားအစာ မ်ားကို တစ္သက္လံုး စြန္႔လႊတ္ လိုက္ရန္ လိုအပ္သည္ ဟူေသာ အခ်က္မွာ လည္း အယူအဆ အမွား တစ္ခုျဖစ္ပါ သည္။ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳေရာဂါ ျဖစ္တယ္ ဆိုတာနဲ႔ မိမိႀကိဳက္ ႏွစ္သက္ ေသာ စားစရာ မ်ားကို တစ္သက္လံုး စြန္႔ ပစ္ရန္ အ ေၾကာင္းျပခ်က္ မရွိပါ။ သို႔ ေသာ္ ဘာေတြ လုပ္ရမလဲဆို လွ်င္-
(က) မိမိ ႀကိဳက္ႏွစ္သက္ သည့္ အစား အစာမ်ားအား ျပင္ဆင္ပံုနည္း လမ္း ေျပာင္း လဲရန္ လိုအပ္ႏိုင္ပါသည္။
(ခ) သင္ႀကိဳက္ ႏွစ္သက္ သည့္ အစားအစာ ႏွင့္အတူ သင္စားေလ့ရွိ ေသာ စားစရာမ်ား ကို ေျပာင္းလဲရန္ လိုအပ္ပါသည္။
(ဂ) သင္ႀကိဳက္ ႏွစ္သက ္ေသာ စားစရာမ်ား ၏ တစ္ခါစား ပမာဏကို ေလွ်ာ့ခ်ရန္ လိုအပ္ပါသည္။ ယခင္ တုန္းကလို ကိုယ္ႀကိဳက္တဲ့ စားစရာ ဆိုလွ်င္ တဝႀကီး စားပစ္ လိုက္မယ္၊ အျပတ္ တီးလိုက္မယ္ ဟူေသာ စိတ္ ထားမ်ိဳးမထားရပါ။
(ဃ) သင္၏ စားေသာက္မႈ ပံုစံကို လိုက္နာရန္ အတြက္ မိမိအႀကိဳက္ဆံုး စားစရာ မ်ားကို ဆုလာဘ္ အျဖစ္ ထည့္သြင္း အသံုးခ်ပါ။
ဆိုလိုတာ ကေတာ့ ဥပမာ ေခ်ာကလက္ ႀကိဳက္ တယ္ဆိုရင္ ကိုယ္စားမယ့္ တစ္ေန႔ တာ အစားအစာ စာရင္းထဲမွာ သင့္ ေလ်ာ္တဲ့ ပမာဏရွိတဲ့ ေခ်ာကလက္ ကို ထည့္သြင္း ေရးဆြဲထားျခင္း အားျဖင့္ မိမိ ကိုယ္ ကိုမိမိ ဆုခ် လိုက္ျခင္း ျဖစ္ပါ သည္။
ဆီးခ်ိဳဟု ေခၚဆိုၾကေသာ္လည္း ေသြးထဲတြင္ အခ်ိဳဓါတ္မ်ား ျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ ေသြးထဲက ေနမွ ဆီးထဲမွာပါလာတာပါ။ လူအမ်ားစုက ဆီးခ်ိဳရွိမွန္းကို မသိၾကပါဘူး။ အျခားေရာဂါစစ္ရင္း သိတာ၊ ဒါမွမပာုတ္ ဆီးခ်ိဳေၾကာင့္ အရမ္း နာမက်န္းျဖစ္မွပဲသိတတ္ၾကပါတယ္။ ဆီးခ်ိဳရွိေနျပီ ဆိုရင္ လူတစ္ေယာက္မွာ ေအာက္ပါ ေရာဂါလကၡဏာေတြ ျပတတ္ပါတယ္။
• ေရငတ္ျခင္း၊ အာေျခာက္ျခင္း
• ဆီးသြားမ်ားျခင္း
• ညဘက္ဆီးခဏခဏ ထသြားရျခင္း
• ပင္ပန္းႏြမ္းနယ္ျခင္း၊ ေနလို႔မေကာင္းျခင္း
• သိသာစြာ ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်သြားျခင္း
• အျမင္အာရံုမေကာင္းေတာ့ျခင္း၊ ေ၀၀ါးလာျခင္း
• မိန္းမကိုယ္ယားယံျခင္း၊ လိင္တံယားယံျခင္း၊ ေရာင္ျခင္း
• ပ်ိဳ႕အန္ျခင္း၊ ေခါင္းကိုက္ျခင္း
• စိတ္အေျပာင္းအလဲျဖစ္ျခင္း၊ အာရံုစူးစိုက္မွဳက်လာျခင္း
ဆီးခ်ိဳကို ဘယ္လိုစစ္ေဆးမလဲ K
သၾကားဓါတ္ စစ္ေဆးျခင္း
ေသြးတြင္း သၾကားဓါတ္ကိုလည္း စစ္ေဆးရပါတယ္။ ေအာက္ပါ အခ်က္ေတြ ရွိမယ္ဆိုရင္ ဆီးခ်ိဳ ရွိမရွိ အတည္ျပဳႏိုင္ပါတယ္။
Fasting plasma glucose ≥ 7.0 mmol/L (126 mg/dL)
Random plasma glucose ≥ 11.1 mmol/L (200 mg/dL)
သတိျပဳရန္ အခ်က္က ဆီးခ်ိဳ ရွိမရွိ ေသြးတြင္းဓါတ္ကို စစ္ေဆးရင္ အမ်ားအသံုးမ်ားတဲ့ လက္ထိပ္ကေသြးကို ေဖာက္ျပီးမစစ္ရပါဘူး။ အေၾကာထဲက ေသြးကို ဓါတ္ခြဲခန္းပို႔ျပီး စစ္ေဆးရပါတယ္။ လက္ထိပ္ကေသြးကို ေဖာက္စစ္တာက ဆီးခ်ိဳရွိတဲ့သူမွာ ဆီးခ်ိဳပံုမွန္ ရွိရဲ႕လားဆိုတဲ့ေနရာမွာ သံုးရတာပါ။ အထက္ပါအတိုင္းစစ္ေဆးျပီးလို႔ အေျဖက နည္းနည္း အျမင့္ပိုင္း ေရာက္ေနျပီဆိုရင္ ဆီးခ်ိဳရွိမရွိ စစ္ေဆးရန္ အျခားနည္းေတြကိုဆက္ျပီး စစ္ေဆး ရပါေသးတယ္။
ဆီးခ်ိဳေရာဂါ အမ်ဳိးအစား
ဆီးခ်ိဳေရာဂါမွာ Type I နဲ့ Type II ၂မ်ိဳးရွိပါတယ္။ ကုသရပံုျခင္းက မတူလို႔ပါ။ Type I က အသက္ငယ္ သူေတြမွာျဖစ္ျပီး Type II က အသက္ၾကီးတဲ့ သူေတြူမွာျဖစ္ပါတယ္။
ဆီးခ်ဳိ အမ်ဳိးအစား Type 1 နဲ့ Type 2 ခဲြျခားပုံ
Type 1
- စျဖစ္တဲ့အသက္ < 40 yrs
- ေရာဂါလကၡဏာေပၚခ်ိန္ Weeks
- ကိုယ္အေလးခ်ိန္ - Normal or low
- Ketonuria - Yes
- Rapid death without treatment with insulin - Yes
- Autoantibodies - Yes
- Diabetic complications at diagnosis - No
- ဆီးခ်ိဳမ်ိဳးရိုး - Uncommon
- Other autoimmune disease - Common
Type 2
- စျဖစ္တဲ့အသက္ > 50 yrs
- ေရာဂါလကၡဏာေပၚခ်ိန္ Months to years
- ကိုယ္အေလးခ်ိန္ Obese
- Ketonuria - No
- Rapid death without treatment with insulin - No
- Autoantibodies - No
- Diabetic complications at diagnosis - 25%
- ဆီးခ်ိဳမ်ိဳးရိုး - Common
- Other autoimmune disease - Uncommon
ဆီးခ်ိဳေရာဂါကို အမ်ိဳးအစားခြဲျခားရာမွာ သိသာထင္ရွားတဲ့အခ်က္ေတြေၾကာင့္ ခြဲျခားရ လြယ္ေပမယ့္ တခ်ိဳ႕လကၡဏာေတြကေတာ့ ၂မ်ိဳးစလံုးမွျဖစ္တတ္လို႔ ခြဲျခားရခက္ပါတယ္။ ဆီးခ်ိဳ အမ်ိဳးအစားပာာ ခြဲလို႔မရျဖစ္ေနျပီး ကုသမွဳကို တံု႔ျပန္ပံုေပၚမူတည္ျပီးမွသာ ခြဲျခားလို႔ ရလာတတ္ပါတယ္။
ဆီးခ်ိဳ Type I ပာာ အသက္ ၄၀ေအာက္ေတြမွာ အျဖစ္မ်ားျပီး တျခား ကိုယ့္ခႏၵာကိုယ္ကို ျပန္တိုက္တဲ့ ေရာဂါေတြနဲ႔တြဲေနတတ္ပါတယ္။
ဆီးခ်ိဳ Type II ကေတာ့ အသက္ၾကီးသူေတြမွာ အမ်ားစုျဖစ္ျပီး ေသြးတိုး၊ ႏွလံုးေရာဂါေတြနဲ႔ တြဲျဖစ္တတ္ပါတယ္။
ဆီးခ်ိဳ Type I ပာာ အင္ဆူလင္မထြက္လို႔ အဓိက အင္ဆူလင္ကို လိုအပ္တဲ့ အမ်ိဳးအစား ျဖစ္ျပီး Type II ကေတာ့ အင္ဆူလင္ကို တံု႔ျပန္ႏိုင္စြမ္း က်ဆင္းလာတဲ့အတြက္ အင္ဆူလင္ မလိုအပ္ဘဲ အင္ဆူလင္ကို တုံ႔ျပန္ႏိုင္စြမ္းတက္တဲ့ ေဆးေတြပဲလိုအပ္ပါတယ္။
အင္ဆူလင္ဆိုတာ ခႏၵာကိုယ္ထဲက ပံုမွန္အားျဖင့္ သရက္ရြက္ကေနထြက္တဲ့ ေပာာ္မုန္း တစ္မ်ိဳးပါ။ အဲဒီ အင္ဆူလင္က ခႏၵာကိုယ္က စားသံုးလိုက္တဲ့ သၾကားဓါတ္ကို ဆဲလ္ေတြက အက်ိဳးရွိရွိ သံုးစြဲႏိုင္ဖို႔အတြက္ အကူအညီေပးရပါတယ္။ အဲဒီ အင္ဆူလင္ မရွိရင္ေသာ္ လည္းေကာင္း၊ အဲဒီအင္ဆူလင္ကို ခႏၵာကိုယ္က တံု႔ျပန္ႏို္င္စြမ္းက်လာရင္ေသာ္လည္းေကာင္း ဆီးခ်ိဳဆိုတာ ျဖစ္ေပၚလာပါတယ္။
ဆီးခ်ိဳေရာဂါကိုကုသရာမွာ သံုးမ်ိဳးရွိပါတယ္။
ပထမအခ်က္ကေတာ့ ဆီးခ်ိဳေ၀ဒနာရွင္ေတြအေနနဲ႔ ေနထိုင္မွဳပံုစံ၊ အစားအေသာက္ကို ျပင္ဆင္ရပါမယ္။
ေနာက္၂မ်ိဳးကေတာ့ ေသာက္ေဆးနဲ႔ ထိုးေဆးကုထံုးေတြပဲျဖစ္ပါတယ္။
ဒီမွာ တစ္ခု သိထားသင့္တာက ဆီးခ်ိဳ၊ ေသြးတိုးေရာဂါေတြပာာ ေပ်ာက္ကင္းေအာင္ ကုသလို႔မရဘဲ ေရာဂါမဆိုး၀ါးေအာင္၊ ပံုမွန္အတိုင္းပဲ ရွိေနေအာင္ ထိန္းထားလို႔ပဲရပါတယ္။
Type I အမ်ိဳးအစားေတြပာာ အင္ဆူလင္မထြက္တဲ့အတြက္ အႏၱရယ္ရွိပါတယ္။ အင္ဆူလင္ကို အသက္ရွင္ဖို႔အတြက္လိုအပ္လို႔ ေသာက္ေဆးနဲ႔မရဘဲ ထိုးေဆးကို သံုးရပါတယ္။ ထိုးေဆးကို ထိုးရာမွာလည္း အသက္ရွင္ေနသမွ် ကာလပတ္လံုး ထိုးေနဖို႔ လုိအပ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ Type I သမားေတြပာာ ဆီးခ်ိဳအထူးကုမ်ားနဲ႔ ျပသျပီး ကုထံုးခံယူရပါတယ္။
Type II အမ်ိဳးအစားလို႔ထင္ျပီဆိုရင္ေတာ့ အရင္ဆံုးလုပ္သင့္တာက ေနထိုင္၊ စားေသာက္မွဳ ပံုစံကို ေျပာင္းလဲပစ္ရပါမယ္။ ေလ့က်င့္ခန္းမွန္မွန္ုလုပ္ျခင္း၊ အခ်ိဳေရွာင္ျခင္း၊ ပာင္းသီးပာင္းရြက္ ႏွင့္ အသီးအႏွံမ်ား ပံုမွန္စားျခင္း၊ အရက္၊ ေဆးလိပ္ေရွာင္က်ဥ္ျခင္းတို႔ကို လုပ္ရပါတယ္။ ဒီလို အမ်ိဳးအစားေတြမွာေတာ့ အဲလို ေနထိုင္စားေသာက္မွဳပံုစံကို ေျပာင္းေပးရင္ ဆီးခ်ိဳကို ထိန္းထား ႏိုင္ပါတယ္။ အဲလိုမ်ိဳး ေျပာင္းလဲလို႔မွ ဆီးခ်ိဳကို မထိန္းထားႏိုင္ဘူးဆိုရင္ေတာ့ ေသာက္ေဆး မ်ားကို မွီ၀ဲရပါတယ္။
ဆီးခ်ိဳေရာဂါအတြက္ ေဆးထိုးေနရသူေတြ ေဆးေသာက္ေနရသူေတြအတြက္ ေသြးတြင္း သၾကားဓါတ္ကို စစ္ေဆးျခင္းက အလြန္အေရးပါပါတယ္။ ဒီလိုဆီးခ်ိဳရွိျပီးသားသူေတြမွာ ေသြးတြင္းသၾကားဓါတ္ကို စစ္ေဆးရင္ေတာ့ လက္ထိပ္ကေသြးကို ယူျပီး အမ်ားစစ္ေနတဲ့ ဆီးခ်ိဳတိုင္းစက္နဲ႔ စစ္ေဆးလို႔ရပါျပီ။
၁။ အင္ဆူလင္ထိုးေနရတဲ့ သူေတြမွာေတာ့ ေသြးတြင္းသၾကားဓါတ္ကို ေန႔တိုင္း စစ္သင့္ ပါတယ္။ အဲလိုေန႔တိုင္းမွန္မွန္ စစ္ေပးမွ လိုအပ္တဲ့ အင္ဆူလင္ပမာဏကို သိရွိႏိုင္ မွာျဖစ္ပါ တယ္။ အသင့္ေတာ္ဆံုးကေတာ့ ေသြးတြင္းသၾကားဓါတ္ကို ေန႔လည္စာမစားခင္တၾကိမ္နဲ႔၊ ညဘက္ အိပ္ရာ၀င္ခါနီးတစ္ၾကိမ္ စစ္သင့္ပါတယ္။ ေသြးတြင္းသၾကားဓါတ္ကို 5-8mmol/L (90-144mg/dl) ၾကားမွာ ရွိေနေအာင္ထိန္းထားသင့္ပါတယ္။
၂။ ေသာက္ေဆး ေသာက္ေနရတဲ့သူေတြ အတြက္ကေတာ့ လူနာ အဆင္ေျပသလို စစ္ေဆးလို႔ ရပါတယ္။ ေနထိုင္လို႔ မေကာင္းဘူး၊ ဆီးခ်ိဳတက္ေနတယ္လို႔ ထင္တဲ့အခ်ိန္မွာ စစ္ေဆးသင့္ပါတယ္။ အျခားေရာဂါေတြျဖစ္ေနတဲ့အခ်ိန္၊ Steroid ေဆးမ်ား ေသာက္သံုးေန ရခ်ိ္န္၊ ကုသမွဳ အေျပာင္းအလဲေတြလုပ္ေနတဲ့အခ်ိန္မွာ မွန္မွန္ စစ္ေဆးေပးရပါမယ္။ ျဖစ္သင့္တာ ကေတာ့ တစ္ေန႔ကို မနက္စာ မစားခင္တစ္ခ်ိန္နဲ႔ ေန႔လည္စာစားျပီး ၂နာရီၾကာတဲ့ အခ်ိန္မွာ တစ္ၾကိမ္စစ္ေဆး သင့္ပါတယ္။ နံနက္စာမစားခင္မွာ ေသြးတြင္းသၾကားဓါတ္ကို 4-7mmol/L (72-126mg/dl) နဲ႔ ေန႔လည္စာစားျပီး ၂နာရီအခ်ိန္မွာေတာ့ 4-10mmol/L (72-180mg/dl) ၾကားမွာရွိေနေအာင္ ထိန္းထား သင့္ပါတယ္။
အခုဆက္လက္ေဖာ္ျပမွာကေတာ့ ဆီးခ်ိဳေ၀ဒနာရွင္ေတြအတြက္ လုိက္နာသင့္တဲ့ အခ်က္ေတြ၊ ေျပာင္းလဲသင့္တဲ့ ေနထုိင္စားေသာက္မွဳေတြ၊ မွီ၀ဲရမယ့္ ေဆး၀ါးေတြအေၾကာင္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္။
ေနထိုင္စားေသာက္မွဳပံုစံေျပာင္းလဲျခင္းပာာ Type I ေရာ Type II အတြက္ပါ ေသြးတြင္း သၾကား ဓါတ္ပံုမွန္ျဖစ္ေနဖို႔ အဓိကအေၾကာင္းအရင္းအေနနဲ႔ပါ၀င္ေနပါတယ္။
ကိုယ္လက္လွဳပ္ရွားမွဳကို မွန္မွန္လုပ္ျခင္း (ပံုမွန္အားျဖင့္ တစ္ေန႔ကို တစ္နာရီေလာက္ ကိုယ္လက္ လွဳပ္ရွားမွဳ ျပဳေပးသင့္ပါတယ္။)၊ အစားအေသာက္ကို ေရြးခ်ယ္စားသံုးျခင္း၊ ေရွာင္က်ဥ္ျခင္း၊ အရက္ေသာက္သံုးမွဳကို ေလ်ာ့ခ်ျခင္း၊ ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္းကို ေရွာင္က်ဥ္ျခင္းတို႔က ဆီးခ်ိဳေ၀ဒနာရွင္တစ္ေယာက္အေနနဲ႔ ျပဳလုပ္ရပါလိမ့္မယ္။
အစားအေသာက္စားခ်ိန္မွာ ဆီးခ်ိဳေ၀ဒနာရွင္ေတြအတြက္ Plate model လို႔ေခၚတဲ့ စားေသာက္မွဳ ပံုစံတစ္ခုကို ရွင္းျပပါမယ္။
Plate model ဆိုတာ ပန္ကန္ျပား တစ္ခ်ပ္နဲ႔ ေန႔လည္စာ၊ ညစာ စားေသာက္ေတာ့မယ္ဆိုရင္ အဲဒီပန္ကန္ျပားရဲ႕ ၅ပံု၁ပံုကို အသား၊ငါး၊ ဥမ်ားကိုထားပါ။ က်န္တဲ့ပန္ကန္ျပားရဲ႕ တစ္၀က္ကို ထမင္း၊ အာလူး၊ ေပါင္မုန္႔ တို႔ကိုထားပါ။ က်န္တဲ့တစ္၀က္ကိုေတာ့ ပာင္းသီးပာင္းရြက္နဲ႔ အသီးအႏွံတို႔ကို ထားရပါမယ္။ ဆီးခ်ိဳသမားတစ္ေယာက္ပာာ အစားအေသာက္စားတဲ့အခါမွာ အဲလိုမ်ိဳးပံုစံမ်ိဳးနဲ႔ စားသံုးရပါမယ္။ ထို႔ျပင္ အဆီမ်ားေသာ အစားအစာမ်ား၊ အငန္စာမ်ား ကိုေလွ်ာ့စားရပါမယ္။ သၾကားမပါတဲ့ အစားအေသာက္မ်ားကို စားသံုးရပါမယ္။
ဆီးခ်ိဳေ၀ဒနာရွင္ေတြအတြက္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ေလွ်ာ့ခ်ျခင္းကလည္း အလြန္အေရးပါပါတယ္။ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ကို ပံုမွန္ျဖစ္ေအာင္ထားႏိုင္ရင္ ေသြးတြင္းသၾကားဓါတ္လည္း ပံုမွန္ျဖစ္လာ ပါလိမ့္မယ္။ ထို႔ျပင္ ၀ျခင္းရဲ႕ေနာက္ဆက္တြဲေတြျဖစ္တဲ့ ႏွလံုးေရာဂါ၊ ေသြးတိုးေရာဂါစတဲ့ ေရာဂါေတြကိုလည္း ကာကြယ္ျပီးျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။ ကို္ယ္အေလးခ်ိန္မ်ားတာပာာ ခႏၵာကိုယ္က အင္ဆူလင္အေပၚတံု႔ျပန္တာကို ေလ်ာ့က်ေစလို႔ ေသြးတြင္းသၾကားဓါတ္ကိုမ်ားေစပါတယ္။
ေဆးကုထံုးအေနနဲ႔ကေတာ့ Type I မွာေတာ့ အင္ဆူလင္အဓိကလိုအပ္လို႔ အင္ဆူလင္ကိုပဲ ထိုးရပါတယ္။ အင္ဆူလင္ပာာ ေသာက္ေဆးပံုမ်ိဳးလုပ္လို႔မရတဲ့အတြက္ သူ႔ကိုထိုးေဆး အေနနဲ႔ပဲ ရွိပါတယ္။ ခႏၵာကိုယ္ရဲ႕လိုအပ္ခ်က္အေပၚမူတည္ျပီး ထိုးရပါတယ္။
Type II မွာေတာ့ ေသာက္ေဆးအမ်ားအျပားရွိပါတယ္။
ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာစမ္းသပ္ခဲ့တာမွာေတာ့ Biguanides နဲ႔ Sulphonylureas ပာာ ဆီးခ်ိဳကို ကုတာမွာ အဓိက ကုထံုးအေနနဲ႔ရွိေနပါတယ္။ အျခားေဆးေတြအေနနဲ႔ α-glucosidase inhibitors, the thiazolidinediones and the dipeptidyl peptidase 4 inhibitors တို႔ရွိၾကပါတယ္။ ေဖာ္ျပပါေဆးေတြကို ဆီးခ်ိဳေရာဂါကို ကုတဲ့အခါမွာ တစ္ခုျခင္းေသာ္ လည္းေကာင္း ႏွစ္ခု သံုးခုတြဲျပီးေသာ္လည္းေကာင္း ေရာဂါအေျခအေနေပၚမူတည္ျပီး အသံုးျပဳရပါတယ္။
Biguanides
ဒီအမ်ိဳးအစားမွာေတာ့ Metformin လို႔ေခၚတဲ့အမ်ားသိၾကတဲ့ ဆီးခ်ိဳေဆးပါ၀င္ပါတယ္။ Metformin ပာာ အခုအခါမွာ ဆီးခ်ိဳေရာဂါကိုကုသရာမွာ အဓိကအသံုးျပဳၾကပါတယ္။ Metformin ကို၀တဲ့ Type I လူနာေတြမွာ အင္ဆူလင္နဲ႔အတူတြဲဖက္ အသံုးျပဳပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒီေဆးအမ်ိဳးအစားပာာ Sulphonylureas ထက္စာရင္ေတာ့ ဆိုးက်ိဳးပိုမ်ားပါတယ္။ Metformin ကို Sulphonylureas နဲ႔လည္း တြဲဖက္ျပီး အသံုးျပဳႏိုင္ပါတယ္။ Metformin ပာာ Sulphonylureas ထက္စာရင္ ၀တဲ့သူေတြမွာပိုျပီး အသံုးျပဳႏိုင္ပါတယ္။ Metformin ပာာ အသည္းမေကာင္းတဲ့သူေတြ၊ ေက်ာက္ကပ္မေကာင္းတဲ့သူေတြ၊ အရက္အလြန္ အကၽြံေသာက္ သံုးသူေတြမွာ အသံုးျပဳရင္ Lactic acidosis လို႔ေခၚတဲ့ ေသေစႏိုင္တဲ့ အေျခအေနကို ျဖစ္ေပၚႏိုင္ ပါတယ္။ အဲဒီအခါမ်ိဳးမွာဆိုရင္ေတာ့ အင္ဆူလင္ကို အစားထိုးအသံုးျပဳရပါတယ္။
Sulphonylureas
ဒီေဆးကိုေတာ့ ကိုယ္လက္လွဳပ္ရွားမွဳ၊ အစားအေသာက္နဲ႔ ဆီးခ်ိဳကို ထိန္းလို႔မရေတာ့တဲ့ မ၀တဲ့ လူနာေတြမွာ အသံုးျပဳႏိုင္ပါတယ္။ Metformin က အင္ဆူလင္ တံု႔ျပန္ႏိုင္စြမ္းကို တတ္ေစတဲ့ ေဆးျဖစ္ျပီး ဒီအမ်ိဳးအစားကေတာ့ အင္ဆူလင္ပိုထြက္ေစတဲ့ေဆးျဖစ္ပါတယ္။ Sulphonylureas ပာာကိုယ္အေလးခ်ိန္ကိုတက္ေစျပီး ခႏၵာကိုယ္ကလည္း အင္ဆူလင္ကို တံု႔ျပန္ႏိုင္စြမ္းက် လာတတ္ပါတယ္။ က်ေနာ္တို႔ဆီမွာ အမ်ားဆံုးအသံုးျပဳတဲ့ Sulphonylureas ကေတာ့ Gliclazide, Glemipiride တို႔ျဖစ္ၾကပါတယ္။
ဆီးခ်ိဳပာာ အႏၱရာယ္ရွိတဲ့ေရာဂါတစ္မ်ိဳးျဖစ္ပါတယ္။ ဆီးခ်ိဳကိုေစာေစာစီးစီး သိျပီး ကုသမွဳခံယူ ထားရင္ေတာ့ အေျခအေနေကာင္းေပမယ့္ ေနာက္က်မွသိရင္ တျခားေရာဂါေတြနဲ႔ေပါင္းျပီး ဆိုးက်ိဳး ေတြမ်ားတတ္ပါတယ္။ အဲဒီအတြက္ ဆီးခ်ိဳမျဖစ္ေအာင္ အေနအထို္င္၊ အစား အေသာက္ ေတြကို ဆင္ျခင္ရပါမယ္။ ဆီးခ်ိဳကို သတိအျမဲရွိေနရန္လိုအပ္ျပီး စစ္ေဆး ေနသင့္ပါတယ္။ ျဖစ္လာရင္လည္း ေစာေစာစီးစီး ကုသမွဳခံယူသင့္ပါတယ္။
*** ဆီးခ်ိဳေရာဂါ ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္းႏွင္ ့ေနာက္ဆက္တြဲ ျပႆနာမ်ားကို ကာကြယ္ျခင္း***
ဆီးခ်ိဳေရာဂါႏွင့္ အင္ဆူလင္ေဟာ္မုန္း ဆက္ႏြယ္မႈကို ဒီေနရာမွာ အရင္ဖတ္ႏိုင္ပါသည္။
ဆီးခ်ိဳေၾကာင့္ ျဖစ္လာႏိုင္သည့္ ေနာက္ဆက္တြဲေရာဂါမ်ား ကာကြယ္ျခင္းသည္ ေသြးထဲရွိ သၾကားဓါတ္ကို အၿမဲတမ္း ပံုမွန္ျဖစ္ေနေစရန္ ထိန္းညွိ ေပးျခင္းက အဓိက ျဖစ္သည္။ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါသည္ ေသြးထဲ သၾကားဓါတ္ အလြန္အမင္း မ်ားျခင္း အေပၚတြင္ အရင္းခံေသာ္လည္း Diabetes Complication သည္ ေသြးထဲသၾကားဓါတ္ အလြန္အမင္း နည္းသည့္အခါတြင္လည္း ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ႏွစ္ခုစလံုးေၾကာင့္ ျဖစ္လာႏိုင္သည့္ အႏၱရာယ္မ်ားကို ေရာဂါသည္မ်ား ေကာင္းစြာ နားလည္ထားရမည္။ သို႔မွသာ ရုတ္တရက္ႏွင့္ နာတာရွည္ ေနာက္ဆက္တြဲ ျပႆနာမ်ား (Acute & Chronic complications) မ်ားကို ေကာင္းစြာ ကာကြယ္ႏိုင္မည္ ျဖစ္ၿပီး ဤသို႔ ကာကြယ္ျခင္း သည္ပင္ Diabetes Management ျဖစ္သည္။
ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္း
ဆီးခ်ိဳေရာဂါအား ေကာင္းစြာ ႏွိမ္ႏွင္းရန္ ေ၀ဒနာရွင္သည္ ဘ၀ ေနထိုင္မႈ ပံုစံကို မျဖစ္မေန ေျပာင္းလဲရမည္ ျဖစ္ၿပီး အာဟာရကို မွန္ကန္စြာ စားသံုျခင္း၊ ကာယ ေလ့က်င့္ခန္းကို ပံုမွန္လုပ္ျခင္းႏွင့္ ေဆး၀ါး အသံုးျပဳျခင္းျဖင့္ ေသြးထဲ သၾကားဓါတ္ကို ပံုမွန္ ျဖစ္ေအာင္ ေကာင္းစြာ ထိန္းခ်ဳပ္ရမည္္။ သို႔ေသာ္ Type 1 ႏွင့္ Type 2 သည္ ဆဲလ္မ်ား၏ အင္ဆူလင္ ေဟာ္မုန္းအေပၚ တုန္႔ျပန္မႈ မတူညီျခင္း၊ Type 1 သည္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ေလွ်ာ့သည့္ လကၡဏာရွိၿပီး Type 2 တြင္ အ၀လြန္သူ အမ်ားစု ျဖစ္ျခင္းႏွင့္ တျခား ေသြးတိုး၊ ႏွလံုး ေရာဂါမ်ားႏွင့္လည္း တြဲေနႏိုင္ျခင္း စသည့္ အမ်ိဳးအစား ႏွစ္ခုအၾကား မတူ ကြဲျပားသည့္ အခ်က္မ်ား ရွိေသာေၾကာင့္ ေဆး၀ါးကုသမႈ (Medical Treatment) တြင္ အနည္းငယ္ ကြာျခားပါသည္။
ကိုယ္အေလးခ်ိန္
ပထမဦးစြာ ေဆးလိပ္ ေသာက္သူျဖစ္ပါက ေဆးလိပ္ ျဖတ္ရမည္ ျဖစ္ၿပီး အ၀လြန္ေသာ Type 2 သမားမ်ားသည္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ကို ေလွ်ာ့၍ ပိန္လြန္းေသာ Type 1 သမားမ်ားသည္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ပံုမွန္ ျဖစ္ေအာင္ လုပ္ရမည္္။ လူတေယာက္တြင္ ရွိသင့္သည့္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ကို Body Mass Index (BMI) ျဖင့္ တိုင္းတာၿပီး BMI 20-25 အထိကို ပံုမွန္ ရွိသင့္ေသာ ကိုယ္အေလးခ်ိန္အျဖစ္ သတ္မွတ္ထားပါသည္။ တြက္နည္းမွာ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ကီလိုဂရမ္ကို အရပ္ စတုရန္းမီတာျဖင့္ စား၍ (kg/m2) ရရွိေသာ အေျဖျဖစ္သည္္။ ဥပမာ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ 51kg ႏွင့္ အရပ္ 155cm=1.55m ရွိသူအတြက္ 51/(1.55)2 = 21.2 ျဖစ္ပါသည္ (ေဒါက္တာ ေငြဇင္သူတင္တဲ့ BMI တိုင္းၾကမယ္ ပို႔စ္က ေပးထားတဲ့အကြက္မွာ မိမိ ကိုယ္အေလးအခ်ိန္နဲ႔ အရပ္ကို အစားသြင္းၿပီး အလြယ္တကူ တြက္ခ်က္ ႏိုင္ပါတယ္) ။ ထို႔ေၾကာင့္ အဟာရႏွင့္ ေလ့က်င့္ခန္းျဖင့္ ဆီးခ်ိဳေရာဂါ သမားမ်ားသည္ ကိုယ္အေလးအခ်ိန္ကို BMI 20-25 အတြင္း ထိန္းႏိုင္လ်င္ ေနာက္ဆက္တြဲ ျပႆနာ မ်ားကို တစိတ္တေဒသ အားျဖင့္ ကာကြယ္ၿပီးသား ျဖစ္ပါသည္္။ Type 2 Diabetes ကို ပံုမွန္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ထိန္းၿပီး ရာႏႈန္းျပည့္ နီးပါး ကာကြယ္ႏိုင္သည္။
အာဟာရ
ဆီးခ်ိဳေရာဂါအတြက္ အာဟာရ သီးသန္႔ သတ္မွတ္ထားျခင္း မရွိ္ (Diabetes Australia, 2003) ပဲ ေဆာင္ရန္၊ ေရွာင္ရန္ အခ်က္အေနျဖင့္ အဆီေလွ်ာ့ စားျခင္း၊ သၾကားကို လံုး၀ေရွာင္ျခင္း၊ တျခား အခ်ိဳပါေသာ အစား အေသာက္မ်ားႏွင့္ အသီးႏွံမ်ား စားႏိုင္ေသာ္လည္း ခ်င့္ခ်ိန္၍ စားျခင္းတို႔ကို အဓိကလိုက္နာရမည္ (Dr Carter, 2005)။ ထို႔ေၾကာင့္ ေယဘုယ်အားျခင့္ သာမန္ Healthy Diet အျဖစ္သတ္မွတ္ထားသည့္ စံအတိုင္း ကာဗြန္ဟိုက္ဒရိတ္ကို အမ်ားဆံုးစား၍ တျခား အဟာရမ်ားမွ ဟင္းသီးရြက္ကိုမ်ားမ်ား၊ ႏို႔ထြက္အစားအစာမ်ားႏွင့္ အသားငါးကိုအသင့္အတင့္၊ အဆီႏွင့္ဆားကို နည္းငယ္သာစားျခင္း စသည္တို႔ ပါ၀င္သည့္ Food Pyramid အတိုင္း လိုက္နာႏိုင္ပါသည္။ ဆီးခ်ိဳေရာဂါအတြက္ အဟာရႏွင့္ပတ္သက္၍ ေဒါက္တာ ၀င္းသိန္း ေရးသားသည့္ အေသးစိတ္ကို ေနာက္တင္မည့္ ပို႔စ္တြင္ ဆက္လက္ေဖၚျပေပးပါမည္။
ေလ့က်င့္ခန္း
ဆီးခ်ိဳေရာဂါ ေ၀ဒနာရွင္မ်ားအေနျဖင့္ မေပ်ာ့လြန္း မျပင္းလြန္းသည့္ ကာယေလ့က်င့္ခန္းကို မိႏွစ္ ၂၀-၄၀ ခန္႔ တပတ္မွာ အနည္းဆံုး သံုးေလးႀကိမ္ ျပဳလုပ္သင့္ပါသည္။ ေလ့က်င့္ခန္း လုပ္ျခင္းႏွင့္ အဟာရကို သင့္တင့္စြာ ပံုမွန္ စားေသာက္ျခင္းသည္ အင္ဆူလင္ကို အလုပ္လုပ္ေအာင္ ႏိုးေဆာ္ေပးျခင္းျဖစ္၍ Type 2 သမားမ်ားအတြက္ ဆဲလ္၏ အင္ဆူလင္ ခံႏိုင္ရည္ရွိမႈကို ေလွ်ာ့့နည္းေစပါသည္။ ထို႔အျပင္ ေသြးထဲသၾကားဓါတ္၊ ေကာ္လက္စထေရာလ္ ပမာဏႏွင့္ ေသြးဖိအားကို ပံုမွန္ျဖစ္ေအာင္လည္း ထိန္းညွိေပးသည္။ ေလ့က်င့္ခန္းသည္ ေရာဂါအမ်ိဳးအစား ႏွစ္ခုစလံုး အတြက္ နာ့ဗ္ေၾကာမ်ားႏွင့္ ေသြးေၾကာမ်ားကို ပံုမွန္အလုပ္လုပ္ ေစသျဖင့္ ၎တို႔ကို ပ်က္စီးျခင္းမွ ကာကြယ္ေပးသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဆီးခ်ိဳကို ေဆးျဖင့္အရင္ မကုပဲ အာဟာရႏွင့္ ေလ့က်င့္ခန္းျဖင့္ အရင္ကု၍ ေနာက္ပိုင္း ေသြးထဲသၾကားဓါတ္ကို ထိုႏွစ္ခုျဖင့္ မထိန္းခ်ဳပ္ႏုိင္မွသာ Combination therapy အျဖစ္ ေဆးကို တြဲေပးပါသည္္။
ေဆး၀ါးမ်ား
ဆီးခ်ိဳေရာဂါေဆးမ်ားမွာ Oral Agent ဟုေခၚေသာ ေသာက္ေဆးမ်ားႏွင့္ အေရျပားေအာက္ ထိုးေပးရေသာ အင္ဆူလင္ ေဟာ္မုန္းေဆးမ်ား ပါ၀င္ပါသည္။
ေသာက္ေဆး
ေသာက္ေဆး အမ်ားစုသည္ အင္ဆူလင္ ခံႏိုင္ရည္ရွိသည့္ Type 2 Diabetes အတြက္ျဖစ္ၿပီး ထင္ရွားေသာ ေသာက္ေဆးမ်ားမွာ အလုပ္မလုပ္ႏိုင္ေသာ ဘီတာဆဲလ္ကို အလုပ္လုပ္ေအာင္ အားေပးသည့္ Sulfonylureas and Meglitinides, ဂလူးကို႔စ္ကို ဆဲလ္ထဲသို႔ ၀င္ေရာက္ေအာင္ အင္ဆူလင္၏ စြမ္းရည္အား ျမွင့္တင္ေပးသည့္ Biguanides, ဆဲလ္ကို အင္ဆူလင္ႏွင့္ သဟဇာတျဖစ္ေစရန္ အကူအညီေပးသည့္ Thiazolidinediones ႏွင့္ ကစီဓါတ္ေခ်ဖ်က္မႈကို အားေပးသည့္ အင္ဇိုင္းမ်ားအား အဟန္႔အတားျဖစ္ေစသည့္ Alpha-glycosidase တို႔ ျဖစ္ပါသည္။ အဟာရ၊ ေလ့က်င့္ခန္းႏွင့္ ေသာက္ေဆး သံုးမ်ိဳးေပါင္းစပ္၍ ကုသၿပီး ေသြးထဲ သၾကားဓါတ္ မ်ားျခင္းကို မထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ေသာ လူနာမ်ားအတြက္ အင္ဆူလင္ ထိုးေဆးပါ တြဲေပးရသည္။
ထိုးေဆး
အင္ဆူလင္သည္ ဆီးခ်ိဳေရာဂါအတြက္ တခုတည္းေသာ ထိုးေဆးျဖစ္သည္။ အစာအိမ္ထဲရွိ အစာေခ်ရည္ အက္ဆစ္ဓာတ္မွ အင္ဆူလင္ အာနိသင္ကို ဖ်က္ဆီးႏိုင္ေသာေၾကာင့္ အင္ဆူလင္္ကို ေသာက္ေဆးအျဖစ္ အသံုးမျပဳႏိုင္ပဲ ထိုးေဆးအျဖစ္သာ အသံုးျပဳပါသည္။ Type 1 Diabetes တြင္ ဘီတာဆဲလ္ကို အလုပ္လုပ္ေစရန္ အကူအညီေပးသည့္ ေသာက္ေဆးမ်ားျဖင့္ မထိေရာက္ႏိုင္ေသာေၾကာင့္ အင္ဆူလင္ ထိုးေဆးကို ေစာစီးစြာ ေပးရေလ့ရွိပါသည္္။ အင္ဆူလင္ ထိုးေဆးအတြက္ အင္ဆူလင္ ေဟာ္မုန္းကို ယခင္က ၀က္ႏွင့္ သိုးမ်ားမွ အမ်ားဆံုးထုတ္ယူ သံုးစြဲခဲ့သည္။
ယခု ေခတ္သစ္ ဇီ၀နည္းပညာ (Modern Biotechnology) က်ယ္ျပန္႔စြာ ထြန္းကားလာၿပီး ေနာက္ပိုင္းတြင္ Human Insulin က တျခား အင္ဆူလင္မ်ားထက္ ပိုမို အင္နိသင္ ရွိသည္ကို စမ္းသပ္ေတြ႔ရွိရၿပီး ယခုအခ်ိန္တြင္ Human Insulin ကို ပိုမို အသံုးျပဳ လာေနပါသည္။ Human Insulin ကို လူ႔ခႏၶာကိုယ္မွ တိုက္ရိုက္ ထုတ္ယူျခင္းမဟုတ္ပဲ မ်ိဳးရိုးဗီဇ ျပဳျပင္ဖန္တီးသည့္ပညာ (Genetic engineering) ျဖင့္ လူႏွင့္ ဘက္တီးရီးယား၏ DNA ကို ျဖတ္ေတာက္ ေပါင္းစပ္ျခင္း ( Recombinant DNA) မွ ဘက္တီးရီးယား Plasmic ဆီမွတဆင့္ ထုတ္လုပ္ပါသည္။ အင္ဆူလင္ထိုးေဆးကို လူနာအား အစာမစားမီ ၁၅-၄၅ မိႏွစ္အတြင္း ထိုးေပးရပါသည္။ ထိုအခါ အင္ဆူလင္ မွ ေသြးေၾကာထဲရွိ ဂလူးကို႔စ္ ေမာ္လီက်ဴးမ်ားအား ဆဲလ္ထဲေရာက္ေအာင္ ပို႔ေပးႏိုင္ျခင္းျဖင့္ ေသြးထဲ သၾကားဓါတ္ မ်ားျခင္းမွ ကာကြယ္ေပးသည္။
Complications ေနာက္ဆက္တြဲ ျပႆနာမ်ား
ဆီးခ်ိဳေရာဂါ၏ ေနာက္ဆက္တြဲ ဆက္ပြား ေရာဂါမ်ားကို ရုတ္တရက္ (Acute Complication) ႏွင့္ နာတာရွည္ (chronic Complication) ဆက္ပြား ေရာဂါ ဟူ၍ႏွစ္မ်ိဳး ေတြ႔ရႏိုင္ပါသည္္။ Diabetes Management ကို ေကာင္းစြာလိုက္နာျခင္းသည္ ေနာက္ဆက္တြဲျပႆနာမ်ားကို ကာကြယ္ျခင္းျဖစ္၍ ဆရာ၀န္ ညြန္ၾကားသည့္အတိုင္း မေသြမတိမ္း လိုက္နာျခင္းျဖင့္ ကာကြယ္ႏိုင္ပါသည္။
Acute Complications
ေသြးထဲ သၾကားဓါတ္ အလြန္အမင္းနည္းသြားျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ (Severe Hypoglycaemia)၊ ေသြးထဲ၌ သၾကားဓါတ္ အလြန္အမင္းမ်ား၍ ေသြးေၾကာထဲ အညစ္အေၾကးမ်ားျဖင့္ ျပည့္ေနေသာေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ Diabetic Ketoacidosis ႏွင့္ ေသြးထဲသၾကားဓါတ္ အလြန္အမင္း မ်ားေနသည့္အခ်ိန္ ၾကာသြားေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ Hyperosmolar Coma ဟူ၍ ထင္ရွားသည့္ Acute Complication ၃ မ်ိဳးရွိပါသည္။
Hypoglycaemia ျဖစ္ပါက လူနာသည္ ေခါင္းမူးျခင္း၊ ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ ဂနာမၿငိမ္ျဖစ္ျခင္း၊ ငိုေၾကြးျခင္း၊ အၾကမ္းဖက္ျခင္း စသည့္ လကၡဏာမ်ားကိုေတြ႔ရၿပီး အားအင္ကုန္ခန္း၍ ေနာက္ဆံုး သတိလစ္ေသဆံုးသည္အထိ ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ သတိမလစ္ပါက အခ်ိဳရည္တခုခုကို အျမန္ဆံုးတိုက္ၿပီး ေသြးထဲသၾကားဓါတ္ကို ျပန္ျဖည့္ေပးႏိုင္သည္။ ေလ့က်င့္ခန္းမလုပ္မီ သို႔မဟုတ္ အင္ဆူလင္ထိုးၿပီး အစာမစားထားျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္္ ၎ကို ကာကြယ္ရန္ ကာဗြန္ဟိုက္ဒရိတ္ကို သတ္မွတ္ထားသည့္အခ်ိန္တြင္ မလစ္ဟင္းေစပဲ မွန္မွန္စားရၿပီး ေလ့က်င့္ခန္းမလုပ္ခင္ႏွင့္ ၾကားကာလ နားခ်ိန္မ်ားတြင္ စားရန္လည္း ကာဗြန္ ဟိုက္ဒရိတ္ အစာတခုခုကို အျမဲေဆာင္ထားရမည္။
Diabetes Ketoacidosis ႏွင့္ Hyperosmolar Coma သည္ ဆင္တူ၍ မူးေ၀ျခင္း၊ ပ်ိဳ႕အန္ျခင္း၊ အလြန္အမင္း ေရဓါတ္ခမ္းေျခာက္ျခင္း၊ ခႏၶာကိုယ္အတြင္း သတၱဳဓါတ္ မညီမွ်ျခင္းႏွင့္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ခ်က္ခ်င္း ေလ်ာ့က်သြားျခင္း စသည့္ လကၡဏာမ်ား ေတြ႔ရႏိုင္ၿပီး သတိလစ္ေသဆံုးသည္အထိ ျဖစ္တတ္သည္။ 7 Complications အားလံုးသည္ အသက္အႏၱရယ္ အထူး စိုးရိမ္ရသည္ ျဖစ္၍ အေရးေပၚ ေဆး၀ါးကုသမႈ ခ်က္ခ်င္း လိုအပ္ၿပီး ေဆးရံု ခ်က္ခ်င္း တင္ရမည္။
Chronic Complications
မ်က္စိပ်က္စီးျခင္း (Retinopathy)၊ ေက်ာက္ကပ္ ပ်က္စီးျခင္း (Nephropathy)၊ နာ့ဗ္ေၾကာမ်ားေၾကာင့္ ေျခေထာက္ပ်က္စီးျခင္း (Neuropathy)၊ ႏွလံုးေရာဂါႏွင့္ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ အင္အားမရွိျခင္း (Sexual dysfunction) တို႔ပါ၀င္သည္။
Retinopathy သည္ ဆံခ်ည္မွ်င္ ေသြးေၾကာမ်ားပ်က္စီး၍ မ်က္ၾကည္လႊာကို ထိခိုက္ၿပီး မ်က္စိေ၀၀ါးလာသည္။ု မ်က္စိထဲ၌ အတိုင္းအတာတခုထိ ပ်က္စီး သြားၿပီးမွသာ မ်က္စိမႈန္ လာသည္ကို သတိထား မိေသာေၾကာင့္ မ်က္စိပံုမွန္ စမ္းသပ္ျခင္း မရွိပါက အသိေနာက္က်ၿပီး မ်က္စိ ကြယ္သည္အထိ ျဖစ္တတ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အသိ ေနာက္မက်ေစရန္ ပံုမွန္ မ်က္စိ စစ္ေဆးျခင္းကို ႏွစ္စဥ္ ျပဳလုပ္ရမည္။
Nephropathy သည္ ေက်က္ကပ္မွ အသားဓါတ္ႏွင့္ အဆီပါေသာဆီးမ်ားကို မၾကာခဏစစ္ ထုတ္ရေသာေၾကာင့္ ေက်ာက္ကပ္ ယိုစိမ့္လာၿပီးပံုမွန္ အလုပ္မလုပ္ႏိုင္ ျဖစ္သြားသည္္။ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ကို ပံုမွန္ျဖစ္ေအာင္ ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္း ေက်ာက္ကပ္ကို တႏွစ္တႀကိမ္စမ္းသပ္ျခင္းျဖင့္ ကာကြယ္ႏိုင္သည္။
Neuropathy သည္ အာရံုခံနာ့ဗ္ (Sensory) ႏွင့္ အာရံုတုန္႔ျပန္သည့္ နာ့ဗ္ (Motor) မ်ား ပံုမွန္ အလုပ္မလုပ္ ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ရသည္။ ေျခလက္မ်ား ထံုက်င္၍ ထိခိုက္နာက်င္မႈႏွင့္ ေရာဂါကူးစက္မႈကို သတိမထား မိျခင္းေၾကာင့္ ေျခေထာက္ ျဖတ္ရသည္ အထိ ျဖစ္ျခင္း၊ ေမာ္တာနာ့ဗ္ ပ်က္စီး ေသာေၾကာင့္ ၾကြက္သားမ်ား ပ်က္စီး၍ ေျခေထာက္၏ ပံုသ႑န္ေျပာင္းၿပီး သားေရဖုမ်ားႏွင့္ အနာမ်ားျဖစ္လာကာ ေျခတဖက္လံုး ကူးစက္ၿပီး ျဖတ္ရႏိုင္ပါသည္။ ေျခေတာက္အား ျခစ္ရာႏွင့္ အနာမ်ားရွိမရွိ ေန႔စဥ္ဂရုတစိုက္ ၾကည့္ရႈစစ္ေဆးျခင္းျဖင့္ ကာကြယ္ႏိုင္သည္။ ႏွလံုးေရာဂါသည္ ေသြးတိုးႏွင့္တြဲျဖစ္၍ ႏွလံုးသို႔သြားေသာ ေသြးေၾကာထဲတြင္ အဆီဖတ္မ်ား ပိတ္ျခင္း၊ ေသြထဲေကာ္လက္္စထေရာလ္ မ်ားၿပီး ေသြးေက်ာနံရံမ်ားတြင္ အနည္္ထိုင္၍ ေသြးေၾကာမ်ား မာေက်ာေတာင့္တင္းလာျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။
Sexual Dysfunction သည္ ဆီးခ်ိဳေရာဂါေၾကာင့္ အာရံုေၾကာ အဖြဲ႔အစည္း တခုျဖစ္သည့္ Sympathetic Nervous System ၏ ထိန္းခ်ိဳပ္ ႏိုင္မႈအားနည္းသြားေသာေၾကာင့္ လိင္အဂၤါမ်ားသို႔ သြားေသာ နာ့ဗ္ေၾကာႏွင့္ ေသြးေၾကာမ်ားကို ထိခိုက္ေစပါသည္။ လိင္အဂၤါမ်ားတြင္ အမ်ိဳးသမီးမ်ားတြင္ အရည္ထြက္နည္းျခင္းႏွင့္ အမ်ိဳးသားမ်ားတြင္ လိင္တံေတာင့္တင္းမႈ အားနည္း၍ လိင္ဆက္ဆံစဥ္ သုတ္မထုတ္ႏိုင္ခင္ လိင္တံေပ်ာ့ေခြျခင္း မ်ား ျဖစ္တတ္ပါသည္။ အစားအေသာက္ကို စနစ္တက် စားသံုးၿပီး ေလ့က်င့္ခန္းပံုမွန္ လုပ္ပါက ထိုျပႆနာမ်ားကို အနည္းငယ္ ေလွ်ာ့ေစႏိုင္ပါသည္။
Public Health in Myanmar တြင္ တင္ခဲ့သည့္ မူရင္းပို႔စ္ အနည္းငယ္ ျပင္ဆင္ၿပီး ျပန္လည္တင္ျပျခင္း ျဖစ္သည္။ ဆီးခ်ိဳေရာဂါ အစားအစာကို ဆက္လက္ဖတ္ရႈႏိုင္ပါသည္။
ဆီးခ်ိဳေရာဂါ မရွိသူမ်ား အ၀မလြန္ေအာင္ ႀကိဳးစားၿပီး ေရာဂါကို ကာကြယ္ႏိုင္ၾကပါေစ။
ေရာဂါ ရွိေနၿပီးသူမ်ား က်န္းမာေရးႏွင့္ ညီညြတ္စြာ ျပဳမူေနထိုင္ စားေသာက္ၿပီး ေနာက္ဆက္တြဲ ျပႆနာမ်ားကို ကာကြယ္ႏိုင္ၾကပါေစ။
***ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳသမားမ်ား စားေသာက္နည္း***ု
Sunday, March 11, 2012
အမ်ိဳးအစား (၂) ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ ေရာဂါ ရွိသူ မ်ား အတြက္ စားေသာက္ နည္း
ဆီးခ်ဳိ အမ်ဳိး အစား (၂) ဆီးခ်ဳိ၊ ေသြးခ်ဳိ ေရာဂါ ရွိသူ ေတြ အတြက္ ေသြးတြင္း သ ၾကား ဓာတ္ကို ထိန္းႏိုင္ေအာင္ စား ေသာက္ရာမွာ အထူးသိထားသင္႕တဲ႕ အခ်က္ေတြ ရွိပါတယ္။
ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳေရာဂါလကၡဏာမ်ား
ခႏၶာကိုယ္က အင္ဆူလင္ကို အလံု အေလာက္ မထုတ္ေပးႏိုင္တဲ့ အေျခအ ေနကို အမ်ိဳးအစား(၂) ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳ ေရာဂါလို႔ သတ္မွတ္ပါတယ္။ ေသြးတြင္း သၾကားဓာတ္က ျမင့္တက္ေနၿပီး ႏံုးတာ၊ အျမင္ေဝ၀ါးတာ၊ အစာစားခ်င္စိတ္ မ်ား တာ၊ ေရငတ္တာ၊ ဆီးမၾကာခဏ သြား တာေတြလို လကၡဏာေတြ ျဖစ္တတ္ပါ တယ္။
ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳေရာဂါႏွင္႕ သၾကားဓာတ္
သၾကားဟာ ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳေရာဂါ ရွိသူေတြအတြက္ အႏၱရာယ္ပါပဲ။ ေသြး တြင္းသၾကားဓာတ္ကို ခပ္ျမန္ျမန္ျမင့္ တက္ေစတာေၾကာင့္ပါ။ ဆီးခ်ိဳေရာဂါရွိ သူေတြဟာ အခြံခြ်တ္ထားတဲ့ သၾကားျဖဴ နဲ႔ တျခားကာဗိုဟိုက္ဒရိတ္အစာေတြမ စားဖို႔ အေရးႀကီးပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳေရာဂါရွိသူ တစ္ဦးက ေသြးတြင္းသၾကားဓာတ္ေလ်ာ့ က်ေနခ်ိန္မွာ သၾကားလံုးတစ္လံုး ဒါမွမ ဟုတ္ ပ်ားရည္တစ္ဇြန္းေလာက္ ေသာက္ လိုက္႐ံုနဲ႔ ေသြးတြင္း ဂလူးကစို႔ အ္ ဆငျ့္မင့္ တက္လာႏိုင္ပါတယ္။
ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳေရာဂါႏွင္႕ အဆီဓာတ္
ဆိုဒီယမ္၊ ျပည့္ဝဆီ၊ ကိုလက္စထ ေရာနဲ႔ ထရန္႔စ္ဖက္စ္(Trans Fats) ပါဝင္ တဲ့ အစားအေသာက္ေတြက ဆီးခ်ိဳေသြး ခ်ိဳေရာဂါရွိသူေတြအတြက္ ႏွလံုးေရာဂါ နဲ႔ ေလျဖတ္တာကို ျဖစ္ႏိုင္ေျခ ျမင့္တက္ ေစႏိုင္ပါတယ္။ အဆီေတြ အားလံုးကို ေတာ့ မေရွာင္ပါနဲ႔။ မျပည့္ဝဆီေတြက ေသြးတြင္း မေကာင္းတဲ့ ကိုလက္စထေရာ ကို ေလ်ာ့က်ေစပါတယ္။
စားသင့့္္ေ့ေသာ အစာမ်ား - ဆယ္လ္မြန္ ငါး၊ မက္ကရယ္ငါးလို ေရေအးငါးေတြ၊ သံလြင္ဆီ၊ ေထာပတ္သီးနဲ႔ အခြံမာသီး။ (သင္စားတဲ့ ထမင္းပန္းကန္ထဲကို အသား အစား အိုမီဂါ ၃ ဖက္တီးအက္စစ္ပါဝင္ တဲ့ ငါးကို ထည့္စားေပးပါ။)
ေရွာင္သင့္ေသာ အစာမ်ား - အနီ ေရာင္အသား၊ ဝက္ေပါင္ေျခာက္၊ ျပဳျပင္ ထားတဲ့ အစာေတြနဲ႔ အဆီပါဝင္မႈမ်ား တဲ့ ႏို႔နဲ႔ ႏို႔ထြက္ပစၥည္း။
သစ္သီးမ်ားႏွင္႕ ဟင္းသီးဟင္းရြက္မ်ား
သစ္သီးေတြနဲ႔ ဟင္းသီးဟင္းရြက္ ေတြက ဆီးခ်ိဳေရာဂါရွိသူေတြ စားသင့္ တဲ့ အစာေတြပါ။
စားသင့္ေသာ အစာမ်ား - အစိမ္း ေရာင္ ဟင္းသီးဟင္းရြက္ေတြ၊ အခြံမာ သီး၊ အခြံခြ်တ္မထားတဲ့ ေကာက္ႏွံစာ၊ ပဲ အမ်ိဳးမ်ိဴး၊ အဆီနည္း ႏို႔နဲ႔ ႏို႔ထြက္ပစၥည္း၊ စေတာ္ဘယ္ရီသီး၊ သစ္ေတာ္သီး၊ ဂရိတ္ ဖ႐ုသီးတို႔လို အခ်ိဳဓာတ္နည္းပါးတဲ့ သစ္ သီးေတြ။
ေရွွာင္သင့္ေသာ အစာမ်ား - ဖရဲသီး၊ နာနတ္သီး၊ စပ်စ္သီး၊ စပ်စ္သီးေျခာက္၊ လိေမၼာ္သီးတို႔လို သၾကားဓာတ္ပါဝင္မႈ ျမင့္မားတဲ့ သစ္သီးေတြ။
ကစီဓာတ္
ကစီဓာတ္ပါတဲ့ အစာေတြက ခႏၶာ ကိုယ္ကေန ေသြးတြင္းဂလူးကို့စ္အျဖစ္ ေျပာင္းလဲတဲ့ ေနာက္အစားအစာတစ္မ်ိဳး ျဖစ္ပါတယ္။ ကစီဓာတ္က စြမ္းအင္အ ရင္းအျမစ္ကို ရရွိေစ႐ံုသာမက ဗီတာမင္၊ သတၲဳဓာတ္နဲ႔ အမွ်င္ဓာတ္ေတြကိုလည္း ရရွိေစႏိုင္ပါတယ္။ အခြံခြ်တ္မထားတဲ့ ေကာက္ႏွံစာကရတဲ့ ကစီဓာတ္ဟာ က်န္း မာေရးနဲ႔ အညီၫြတ္ဆံုးျဖစ္ပါတယ္။ အ ေၾကာင္းကေတာ့ ကစီဓာတ္ဟာ အာဟာ ရဓာတ္ရရွိေစၿပီး ေသြးထဲကို ခပ္ေႏွးေႏွးနဲ႔ ေရာက္ရွိသြားတတ္လို႔ပါ။
စားသင့့္္ေသာ အစာမ်ား -ဆန္လုံးညဳိ အညိဳေရာင္ ေခါက္ဆြဲ၊ အညိဳေရာင္ ေပါင္မုန္႔၊ ခရက္ကာမုန္႔နဲ႔ ေကြကာ။
ေရွာင္သင့္ေသာ အစာမ်ား - အာလူး ေခ်ာင္းေၾကာ္၊ အဆင္သင့္သေရစာေတြ နဲ႔ သၾကားပါတဲ့ မုန္႔ေခ်ာင္း။
စားသင္႕ေသာ အခ်ိန္
ဆီးခ်ိဳေရာဂါရွိသူေတြက တစ္ေန႔ လံုး အစာကို နည္းနည္းနဲ႔ မၾကာခဏ စားေပးဖို႔ လိုပါတယ္။ တစ္ႀကိမ္တည္းနဲ႔ အမ်ားႀကီး စားလိုက္ရင္ ေသြးတြင္း သ ၾကားဓာတ္ကို မလိုအပ္ဘဲ ျမင့္တက္ေစ ႏိုင္ပါတယ္။ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈလုပ္ ေနတဲ့ အခ်ိန္အေတာအတြင္းမွာလည္း ခႏၶာကိုယ္က သၾကားဓာတ္နဲ႔ ကာဗိုဟိုက္ ဒရိတ္ေတြ ပိုလိုအပ္ေနတာေၾကာင့္ ေလ့ က်င့္ခန္းမလုပ္ခင္နဲ႔ လုပ္ၿပီးခ်ိန္မွာ အစာ စားေပးဖို႔ လိုပါတယ္။ အသက္အရြယ္၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္၊ အရပ္အေမာင္း၊ ေလ့က်င့္ခန္းနဲ႔ တျခား အခ်က္ေတြကလည္း သင္စားတဲ့ အစား အေသာက္ကို ခ်ိန္ဆသင့္တဲ့ အခ်က္ေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဆရာဝန္နဲ႔ တိုင္ ပင္ၿပီး ေသြးတြင္းသၾကားဓာတ္ကို ထိန္း ခ်ဳပ္ႏိုင္ေအာင္ စားေသာက္သင့္ပါတယ္။
ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ေလွ်ာ႕ခ်ပါ
ကိုယ္အေလးခ်ိန္ျမင့္တက္ေနရင္ အနည္းငယ္ေလ်ာ့က်ေအာင္ ေလွ်ာ့ခ် ႏိုင္ရင္ေတာင္ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ေလးစား မႈကို တိုးေစႏိုင္ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ေသြး တြင္းသၾကားဓာတ္နဲ႔ ကိုလက္စထေရာ အဆင့္ကိုလည္း ေလ်ာ့က်ေစကာ ေသြးဖိ အားကို က်န္းမာေရးနဲ႔ ညီၫြတ္ေစပါတယ္။ ပံုမွန္ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္တာနဲ႔ က်န္း မာေရးနဲ႔ ညီၫြတ္တဲ့ အစားအေသာက္ ေတြစားတာက ကိုယ္အေလးခ်ိန္ကို ေလ်ာ့ က်ေစ႐ံုသာမက ေသြးတြင္း သၾကား ဓာတ္ကိုပါ ထိန္းခ်ဳပ္ေပးႏိုင္ပါတယ္။
ဇြန္ခုိင္ဦး (ေဆး၀ါတကၠသုိလ္)
Medical Writings ေဆးပညာစာမ်ား
ျမန္မာႏိုင္ငံသားမ်ား ဘယ္မွာေနေန က်န္းမာေစရမည္
Wednesday, October 30, 2013
Diabetes ဆီးခ်ိဳ
ဆီးခ်ိုကို Diabetes mellitus လို႔ေခၚတယ္။ တခ်ိဳ႕ေတြက ဆီးခ်ိဳ ေခၚ၊ ေသြးခ်ိဳေခၚနဲ႔ အတူတူကို ႏွစ္မ်ိဳး ထင္ၾကေနၾကတယ္။ တကယ္က ၃ မ်ိဳးရွိတာပါ။
၁။ Type 1 Diabetes ကိုယ္ခႏၶာကေန အခ်ိဳဓါတ္ကို ထိန္းညွိေပးတဲ့ သရက္ရြက္ကေန ထုတ္ေပးရမဲ့ Insulin ေဟာ္မုန္း မထုတ္ႏိုင္တာ။ ငယ္သူေတြမွာ ျဖစ္တယ္။
၂။ Type 2 Diabetes (အင္စူလင္) ေဟာ္မုန္းကို ခံႏိုင္ရည္ျဖစ္ေနတာ။ အမ်ားဆံုးျဖစ္တယ္။
၃။ Gestational Diabetes ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေနတံုး ျဖစ္တာ။
(၁) နဲ႔ (၂) က နာတာရွည္ျဖစ္ျပီး၊ လံုးဝေပ်ာက္တယ္ဆိုတာ မရွိပါ။ (၃) ကေတာ့ ေမြးျပီး ေကာင္းသြားတာ မ်ားတယ္။ ေနာက္မွာ အမ်ိဳးအစား (၂) ျဖစ္သြားတတ္တာလဲ ရွိတယ္။ ေမြးရာပါဆီးခ်ိဳ၊ Cystic fibrosis ေရာဂါနဲ႔တြဲတာ၊ Steroid ေဆးေၾကာင့္ျဖစ္တာ၊ စသျဖင့္ ရွိေသးတယ္။
ဆီးခ်ိဳကို မကုဘဲထားရင္ သၾကားဓါတ္ နည္းလြန္းသြားတာ နဲ႔ သတိလစ္တာက ရုတ္တရက္ျဖစ္တာေတြပါ။ ေရရွည္ ျဖစ္ႏိုင္တာေတြက ႏွလံုး-ေသြးေၾကာေရာဂါ၊ ေက်ာက္ကပ္ အလုပ္မလုပ္တာ၊ မ်က္စိထိခိုက္တာေတြ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဆီးခ်ိဳကိုကုတာမွာ ေသြးတိုး (ေသြးဖိအားမ်ား) တာ၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ခ်တာ၊ ေဆးလိပ္ျဖတ္တာေတြနဲ႔ တြဲလုပ္ရမယ္။ ကုသရတာ ေရရွည္ပါ။ ေသြးထဲက အခ်ိဳဓါတ္ကို ပံုမွန္မွာ ရွိေနေအာင္ လုပ္ေပးေနရတာ ျဖစ္ပါတယ္။
အစားအေသာက္ထိန္းတာနဲ႔ ေဆးေပးတာက မလုပ္မေနလုပ္ရပါမယ္။ ေဆးမွာ အမ်ိဳးအစား (၁) ကို (အင္စူလင္) ထိုးေဆး၊ (၂) ကို စားေဆးနဲ႔ လိုေသးရင္ေတာ့ ထိုးေဆး ေပးရတယ္။ တခ်ိန္တည္းမွာ လူနာကို ဆီးခ်ိဳအေၾကာင္း သိေအာင္ ပညာေပးရပါမယ္။ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ဘို႔၊ (ကိုလက္စေထာ) ခ်ဘို႔ေတြပါ လုပ္ရမယ္။ ဒီလိုလုပ္တာ ေနထိုင္မႈဘဝကိုပါ ေျပာင္းေစရတာ ျဖစ္ပါတယ္။
ဆီးခ်ိဳေရာဂါေဝဒနာ႐ွင္မ်ားအတြက္ အၾကမ္းအားျဖင့္ အဓိက အစာအုပ္စု(၃)မ်ိဳး -
(၁) လံုးဝေ႐ွာင္ၾကဥ္ရမဲ့ အစားအစာေတြ = ဂလူးကို႔စ္၊ သၾကား၊ ႏို႔ဆီ၊ ထန္းလ်က္၊ ၾကံသကာ နဲ႔ အဲဒါေတြကေန လုပ္ထားတဲ့ အစားအစာေတြ၊
(၂) အသင့္အတင့္သာ စားသံုးႏိုင္တဲ့ အစားအစာေတြ = ဆန္၊ ဂ်ံဳ၊ ေျပာင္း၊ အာလူး၊ ကန္စြန္းဥ၊ ပိန္းဥ စတဲ့ ကစီဓါတ္မ်ားတဲ့ အစာမ်ား၊ ခ်ိဳတဲ့ အသီးအႏွံမ်ား၊ ပဲအမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ အဲဒါေတြကေန လုပ္ထားတဲ့ အစားအစာေတြ၊
(၃) ၾကိဳက္သလို စားသံုးႏိုင္တဲ့ အစားအစာေတြ = အသား၊ ငါး၊ အခ်ိဳဓါတ္မ႐ွိတဲ့ အသီးအႏွံမ်ား၊ အ႐ြက္မ်ား။
• ပင္မအစားအစာေတြမွာ ဆန္ျဖဴ ထက္ ဆန္လံုးညိဳက သင့္တယ္။ ေခါက္ဆြဲက ပိုသင့္တယ္။ ေပါင္မံု႔က ၾကားၾကတယ္။
• သစ္ဥ-သစ္ဖုေတြ အစဥ္လိုက္ဆိုရင္ ေမ်ာက္ဥ၊ မုန္လာဥနီ၊ ကန္စြန္းဥ၊ အာလူး၊
• ပဲေတြ အစဥ္လိုက္ဆိုရင္ ပဲပုတ္၊ ကုလားပဲ၊ ပဲကတၱီပါ၊ ပဲနီေလး၊ ပဲေထာပါတ္၊
• သစ္သီး အမ်ိဳးမ်ိဳး အစဥ္လိုက္ဆိုရင္ ပန္းသီး၊ သစ္ေတာ္သီး၊ ဆီးသီး၊ စပ်စ္သီး၊ လိေမၼာ္သီး၊ ငွက္ေပ်ာသီး၊ သရက္သီး၊ နာနတ္သီး၊ သေဘၤာသီး၊ ဖရဲသီး၊
• ႏို႔နဲ႔ ႏို႔ထြက္ပစၥည္းေတြ အစဥ္လိုက္ဆိုရင္ ႏြားႏို႔၊ ဒိန္ခ်ဥ္၊ ႏို႔ဆီ၊ ေရခဲမုန္႔၊
• သၾကား အမ်ိဳးမ်ိဳး အစဥ္လိုက္ဆိုရင္ သစ္သီးသၾကား (Fructose)၊ ႏို႔သၾကား (Lactose)၊ ၾကံသၾကား (Sucrose)၊ ပ်ားရည္၊ ဂလူးကို႔စ္ (Glucose)၊
• အခ်ိဳရည္ အမ်ိဳးမ်ိဳး အစဥ္လိုက္ဆိုရင္ ပန္းသီးေဖ်ာ္ရည္၊ လိေမၼာ္ရည္္၊ ကိုကာကိုလာ၊ လင္မနစ္၊
ေဆးေတြ -
• Insulin, Sulfonylurea injection and Suspension ဆီးခ်ိဳအတြက္ေဆး၊ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး = ေဆးထိုးသည့္ ေနရာ နီ-ေရာင္-ယား၊ ကိုယ္ေရာင္၊ အလာဂ်ီရ၊
• Metformin ဆီးခ်ိဳထိန္းေဆး၊ 500 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ လူၾကီး 2550 mg ထက္မေက်ာ္ေစရ၊ ကေလး 2000 mg ထက္မေက်ာ္ေစရ၊
• Sulfonylureas ဆီးခ်ိဳစားေဆး၊
- ပဌမမ်ိဳးတက္ Orinase (tolbutamide) = 500 - 3000 mg; Tolinase (tolazamide) = 100 - 1000 mg; Diabinese (chlorpropamide) = 100 - 500 mg
- ဒုတိယမ်ိဳးတက္ Glucotrol (glipizide) 2.5 - 40 mg; Glucotrol XL (ext. rel. glipizide) 2.5 - 20 mg; Micronase, Diabeta (glyburide) 1.25 - 2.0 mg; Glynase (micronized gly.) 3 - 12 mg
- တတိယမ်ိဳးဆက္ Amaryl (glimepiride) 1 - 8 mg d. ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး = သၾကားဓါတ္နဲျခင္း၊ အစာမေက်ျခင္း၊ ပ်ိဳ႕၊ ရင္ပူ၊ ေသြးအားနဲ၊ ဝလာ၊
• Alpha-Glucosidase inhibitors (Acarbose, Miglitol, Voglibose) ဆီးခ်ိဳစားေဆး၊
• Dipeptidyl peptidase-4 inhibitors (DPP-4) ဆီးခ်ိဳစားေဆး၊
• Glibenclamide, Glimepiride = ဆီးခ်ိဳအတြက္ေဆး။
ဒီေဆးေတြနဲ႔ မသင့္ပါ။
• Furosemide or Frusemide (Lasix) ဆီးသြားေစသည့္ေဆး ဆီးခ်ိဳးရွိသူတို႔အား မေပးရ၊
• Estrogen and Progestogen ေဟာ္မုန္း ႏွစ္မ်ိဳး ပါဝင္သည့္ ကိုယ္ဝန္တားစားေဆး၊ ဆီးခ်ိဳေရာဂါ ရွိေနလ်င္ မသံုးသင့္။
• Depo-Provera ကိုယ္ဝန္တား ၃ လခံထိုးေဆး၊ ဆီးခ်ိဳေရာဂါ ရွိလ်င္ မသံုးသင့္။
• Dexamethasone (စတီ႐ြိဳက္)၊ ထိုးေဆး၊ စားေဆးကေန ေဘးထြက္ ဆိုးက်ိဳး ဆီးခ်ိဳျဖစ္ႏိုင္သည္။
ေသြးထဲရွိသၾကား (ဂလူးကို႔စ္) ဓါတ္စစ္ေဆးျခင္း အေျဖ
(၁) ပံုမွန္
ဘာမွမစားပဲစစ္ျခင္း Fasting Value = ၇ဝ မွ ၁ဝဝ။
အစာစားျပီးစစ္ျခင္း (၂ နာရီေနာက္) Post Prandial = ၁၄ဝ ထက္နည္းရမည္။
(၂) ဆီးခ်ိဳအစအပိုင္း
ဘာမွမစားပဲစစ္ျခင္း Fasting Value = ၁ဝ၁ mg / dl မွ ၁၂၆ mg / dl
အစာစားျပီးစစ္ျခင္း Post Prandial = ၁၄ဝ mg / dl မွ ၂ဝဝ mg / dl
(၃) ဆီးခ်ိဳျဖစ္ေနျပီ
ဘာမွမစားပဲစစ္ျခင္း Fasting Value = ၁၂၆ mg / dl အထက္။
အစာစားျပီးစစ္ျခင္း Post Prandial = ၂ဝဝ mg / dl အထက္။
(၁) ပံုမွန္
ဘာမွမစားပဲစစ္ျခင္း Fasting Value = 4.0 မွ 5.9 mmol/L အထိ။
အစာစားျပီးစစ္ျခင္း (၂ နာရီေနာက္) Post Prandial = 7.8 mmol/L ထက္နည္းရမည္။
(၂) ဆီးခ်ိဳအမ်ိဳးအစား (၂)
ဘာမွမစားပဲစစ္ျခင္း Fasting Value = 4 မွ 7 mmol/L အထိ။
အစာစားျပီးစစ္ျခင္း Post Prandial = 8.5 mmol/L ထက္နည္းရမည္။
(၃) ဆီးခ်ိဳ အမ်ိဳးအစား (၁)
ဘာမွမစားပဲစစ္ျခင္း Fasting Value = 4 to 7 mmol/L
အစာစားျပီးစစ္ျခင္း Post Prandial = 9 mmol/L ထက္နည္းရမည္။
(၄) ကေလး ဆီးခ်ိဳ အမ်ိဳးအစား (၁)
ဘာမွမစားပဲစစ္ျခင္း Fasting Value = 4 to 8 mmol/L
အစာစားျပီးစစ္ျခင္း Post Prandial = 10 mmol/L ထက္နည္းရမည္။
- Diabetic neuropathy ဆီးခ်ိဳေၾကာင့္ျဖစ္ရတဲ့ အာရံုေၾကာေရာဂါ http://dts-medicaleducation.blogspot.in/2012/06/diabetic-neuropathy.html
"အစားေတြ တတ္ႏိုင္သမွ် ေရွာင္ပါေလ။ ဆီးခ်ိဳရွိလွ်က္ အသက္ ၁၂ဝ ရွည္ပါေစ။"
Dr. တင့္ေဆြ
Metformin ဆီးခ်ိဳစားေဆး ဘယ္လိုေပးၾကလဲ
အမ်ားဆံုးျဖစ္တဲ့ Type 2 Diabetes ဆီးခ်ိဳ အမ်ိဳးအစား (၂) အတြက္ Metformin ေဆးကို
• အသက္ 10 to 16 500 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ တေန႔ 2000 mg အၾကိမ္ခြဲေပးတာ အမ်ားဆံုး၊
• အသက္ 17 ႏွင့္အထက္ 500 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ (သို႔) 850 mg တေတ႔ ၁ ၾကိမ္၊ တေန႔ 2550 mg အၾကိမ္ခြဲေပးတာ အမ်ားဆံုး။
• Metformin + Insulin 500 mg တေန႔ ၁ ၾကိမ္၊ တေန႔ 2500 mg အမ်ားဆံုး၊ metformin ER ဆိုရင္ တေန႔ 2000 mg အမ်ားဆံုး၊
• တခ်ိဳ႕အထူးကုဆရာဝန္ေတြကေတာ့ သတ္မွတ္ခ်က္မထားဘူး။ လူၾကီးအတြက္ 2550 mg ကို အမ်ားဆံုး၊ ကေလး (၁ဝ-၁၆) အတြက္ 2000 mg အၾကိမ္ခြဲေပးလို႔ သတ္မွတ္တာလဲရွိတယ္။
• 500 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ဒါမွမဟုတ္ 850 mg တေန႔ ၁ ၾကိမ္နဲ႔ စေပးတယ္။ တပါတ္မွာ တခါ 500 mg ဒါမွမဟုတ္ ၂ ပါတ္မွာ 850 mg တိုးေပးျပီး၊ အမ်ားဆံုး 2000 mg အၾကိမ္ခြဲေပးတာလဲရွိတယ္။
• ၂ ပါတ္ေနရင္ 500 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္၊ ဒါမွမဟုတ္ 850 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္နဲ႔ ေပးတာလဲရွိတယ္။ ဒီနည္းမွာ တေန႔ အမ်ားဆံုး 2550 mg အၾကိမ္ခြဲေပးေစတယ္။
• ကေလးေတြကို 500 mg တေန႔ ၂ ၾကိမ္စေပးျပီး၊ တပါတ္မွာ 500 mg တိုးေပးျပီး၊ အမ်ားဆံုး 2000 mg အၾကိမ္ခြဲေပးတယ္။
ေဒါက္တာတင့္ေဆြ
Dr. Tint Swe at 1:04 PM
က်န္းမာေစခ်င္သူ
Dr. Tint Swe
New Delhi, India
ေဒါက္တာတင့္ေဆြ
MBBS (Mandalay)
Sama 4272
*ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ အယူအဆ အမွားမ်ား*
ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ ျဖစ္တယ္ ဆိုရင္ တင္းက်ပ္ လွေသာ စည္းမ်ဥ္း စည္းကမ္း ေတြလိုက္နာ ရေတာ့မွာ။ အဲဒီလို လိုက္နာရမည့္ စည္းကမ္း ေတြလည္း အမ်ားႀကီး ရွိတယ္ဆိုၿပီး ေျပာၾကတာ လည္း မွန္ကန္ တယ္လို႔ မဆိုႏိုင္
ပါဘူး။ ကိုယ့္မွာ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ ရွိၿပီ ဆိုရင္ ေတာ့ မိမိ စားေသာက္ ရမည့္ အစား အစာ မ်ားကို စီမံခ်က္ ခ်ဖို႔ေတာ့ လိုပါသည္။ ဒါေပမယ့္ အေျခခ စည္းကမ္း ကေတာ့ ႐ိုး႐ိုးေလး ပါပဲ။
ဒီေနရာမွာ ဆီးခ်ိဳ အစားအစာ (Diabetics Diet) ဆိုတဲ့ ေဝါဟာရ အသံုးအႏႈန္းနဲ႔ ပတ္သက္ လို႔လည္း ရွင္းျပ ခ်င္ပါ သည္။ တကယ္ ေတာ့ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ သမား မ်ားစား ရမယ့္ အစား အစာ စာရင္း ရယ္လို႔ သီးသန္႔ သတ္ မွတ္ထားတာ မ်ိဳး မရွိပါဘူး။ ဆိုလိုရင္းက ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ သမားမ်ား စားတဲ့ အစား အစာဟာ အဲဒီလူရဲ႕ ေန႔စဥ္ လႈပ္ရွားမႈ မ်ားနဲ႔ လိုက္ေလ်ာ ညီေထြျဖစ္ ေအာင္ ေရြးခ်ယ္ စားေသာက္ျခင္း သာျဖစ္ၿပီး ေသြးတြင္း သၾကားဓာတ္ ပမာဏ (Blood Sugar) ကိုလည္း အတတ္ ႏိုင္ဆံုး ပံုမွန္ရွိရမည့္ ပမာဏႏွင့္ အနီး စပ္ဆံုး တူညီေစရန္ ေသာက္ေန ရေသာ ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳထိန္းေဆး မ်ားႏွင့္အတူ လိုက္ေလ်ာ ညီေထြရွိရန္ ျဖစ္ပါသည္။ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ လူနာတစ္ဦး အေနျဖင့္ မိမိယခု စားသံုး ေနေသာ အစားအစာ မ်ားကို ေျပာင္းလဲရန္ လိုအပ္ပါ သလားဟု ေမးခဲ့လွ်င္ လိုအပ္ႏိုင္ ပါသည္။ သို႔ေသာ္ လူအမ်ား ထင္ထား ၾကသလို အမ်ားႀကီး ေျပာင္း လဲရန္ လည္း မလိုပါ။ ဥပမာ သၾကား အခ်ိဳလြန္ကဲ စြာ ပါဝင္ေသာ စားစရာမ်ားကို ေရွာင္ၾကဥ္ၿပီး အသင့္အတင့္ ခ်ိဳေသာ စားစရာ မ်ားကို အသင့္အတင့္ စားနိုင္ ပါသည္။
စားစရာ တစ္ခုကို လံုးဝ မစားရေတာ့ ဟူ၍ မရွိပါ။ ကစီဓာတ္ ပါဝင္ေသာ စားစရာ မ်ားသည္ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ လူနာမ်ား အတြက္ အႏၱရာယ္ ျဖစ္ေစသည္ ဟူ၍ တစ္ထစ္ခ် မွတ္ယူ ထားျခင္းသည္ လည္း မမွန္ပါ။ ကစီဓာတ္ မ်ားက က်န္းမာ ေရးႏွင့္ ညီၫြတ္ ေသာ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ အစားအစာ အတြက္ အေျခခံ အျဖစ္ ပါဝင္ေနေသာ စားစရာမ်ား ျဖစ္ပါသည္။ ကစီ ဓာတ္မ်ားက ေသြးတြင္း သၾကားဓာတ္ ပမာဏအေပၚ ႀကီးမား ေသာ အက်ိဳး သက္ေရာက္မႈရွိသည့္ အတြက္ ကစီဓာတ္ကို ဘယ္ေလာက္ မ်ားမ်ား စားရမလဲ ဆိုသည့္ အခ်က္ ကသာ အေရးႀကီး ပါသည္။ ကစီဓာတ္ပါေသာ စားစရာ မ်ား၊ ဥပမာ ဆန္၊ ဂ်ံဳစသည္တို႔ထဲ တြင္ မ်ားစြာေသာ မရွိမျဖစ္ အာဟာ ရဓာတ္မ်ားျဖစ္သည့္ ဗီတာမင္မ်ား၊ သတၲဳဓာတ္မ်ား၊ အမွ်င္ ဓာတ္မ်ားပါဝင္ ေနပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္မည္သည့္ ကစီ ဓာတ ္ပါေသာ စားစရာေရြးခ်ယ္ သင့္သလဲဆိုရင္ အာဟာရဓာတ္ အမ်ားဆံုး ပါေသာ ကစီဓာတ္ ျဖစ္သည့္ ဂ်ံဳၾကမ္းျဖင့္ ျပဳလုပ္ ထားေသာ ေပါင္မုန္႔ Whole Grain Breads ၊ အမွ်င္ဓာတ္ မ်ားမ်ားပါသည့္ သစ္သီး ဝလံမ်ားႏွင့္ ဟင္းသီး ဟင္းရြက္မ်ား ျဖစ္ပါသည္။ သူတို႔ႏိုင္ငံေတြ မွာေတာ့ အာဟာရ ကြ်မ္းက်င္သူ Dietitan ႏွင့္ ေဆြးေႏြး ႏိုင္ပါသည္။
ေယဘုယ်အား ျဖင့္ မခ်ိဳလြန္းေသာ သစ္သီးမ်ား၊ ဘူးသီး၊ ခရမ္းသီး၊ ပဲရြက္၊ ကန္စြန္း ရြက္၊ ဘူးရြက္ စသည့္ ဟင္းသီးဟင္းရြက္ မ်ား ျဖစ္ပါသည္။ ေနာက္ အမွား တစ္ခုမွာ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳသမား တစ္ေယာက္အေနျဖင့္ မိမိ စားမိေသာ အစားအစာမ်ားကို လိုက္၍ ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳ ထိန္းေဆးမ်ား၏ ပမာဏကို ညႇိ၍ Adjust အေျပာင္း အလဲ လုပ္ႏိုင္သည္ ဆိုေသာ အခ်က္ မွာလည္း မွားယြင္းေသာ အယူအဆ တစ္ခုျဖစ္ပါသည္။
အကယ္၍ အင္ဆူလင္ သံုးစြဲေန ရသူျဖစ္ပါက မိမိစားလိုသည့္ အစား အစာ အမ်ိဳးအစားႏွင့္ ပမာဏကို မိမိထိုးမည့္ အင္ဆူလင္ အမ်ိဳးအစား ႏွင့္ ပမာဏတို႔ ကိုက္ညီမႈရွိရန္ ေလ့ လာ သင္ယူႏိုင္ ပါသည္။ သို႔ေသာ္ ထိုကဲ့သို႔ ဆိုလိုက္ျခင္း အားျဖင့္ မိမိ စားခ်င္ သေလာက္ စားႏိုင္သည္ဟု ဆိုလိုျခင္း မဟုတ္ပါ။ ထို႔ျပင္ ေသြးတြင္း သၾကားဓာတ္ ပမာဏတည္ၿငိမ္ရန္ ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳ ထိန္းေဆးေတြပိုၿပီး ေသာက္လိုက္မယ္ ဟူ၍လည္း မွတ္ ယူရန္ မဟုတ္ပါ။ ဆရာဝန္၏ ၫႊန္ၾကားခ်က္ မရွိဘဲ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ ထိန္းေဆး မ်ား၏ ပမာဏကို မိမ ိစားေသာ ကစီဓာတ္ ပမာဏႏွင့္ မိမိဘာသာ ညႇိယူရန္ မႀကိဳးစားပါႏွင့္။ အမ်ားစုေသာ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ ထိန္းေဆး မ်ားသည္ မိမိအား ကုသ ေနေသာ ဆရာဝန္၏ ၫႊန္ၾကား ခ်က္ေအာက္ တြင္ အၿမဲတမ္း ရွိေနမွသာ အေကာင္းဆံုး ေသာ အက်ိဳး အာနိသင္ ရရွိႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါသည္။
ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ ျဖစ္လွ်င္ မိမိႀကိဳက္ ႏွစ္သက္ ေသာ အစားအစာ မ်ားကို တစ္သက္လံုး စြန္႔လႊတ္ လိုက္ရန္ လိုအပ္သည္ ဟူေသာ အခ်က္မွာ လည္း အယူအဆ အမွား တစ္ခုျဖစ္ပါ သည္။ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳေရာဂါ ျဖစ္တယ္ ဆိုတာနဲ႔ မိမိႀကိဳက္ ႏွစ္သက္ ေသာ စားစရာ မ်ားကို တစ္သက္လံုး စြန္႔ ပစ္ရန္ အ ေၾကာင္းျပခ်က္ မရွိပါ။ သို႔ ေသာ္ ဘာေတြ လုပ္ရမလဲဆို လွ်င္-
(က) မိမိ ႀကိဳက္ႏွစ္သက္ သည့္ အစား အစာမ်ားအား ျပင္ဆင္ပံုနည္း လမ္း ေျပာင္း လဲရန္ လိုအပ္ႏိုင္ပါသည္။
(ခ) သင္ႀကိဳက္ ႏွစ္သက္ သည့္ အစားအစာ ႏွင့္အတူ သင္စားေလ့ရွိ ေသာ စားစရာမ်ား ကို ေျပာင္းလဲရန္ လိုအပ္ပါသည္။
(ဂ) သင္ႀကိဳက္ ႏွစ္သက ္ေသာ စားစရာမ်ား ၏ တစ္ခါစား ပမာဏကို ေလွ်ာ့ခ်ရန္ လိုအပ္ပါသည္။ ယခင္ တုန္းကလို ကိုယ္ႀကိဳက္တဲ့ စားစရာ ဆိုလွ်င္ တဝႀကီး စားပစ္ လိုက္မယ္၊ အျပတ္ တီးလိုက္မယ္ ဟူေသာ စိတ္ ထားမ်ိဳးမထားရပါ။
(ဃ) သင္၏ စားေသာက္မႈ ပံုစံကို လိုက္နာရန္ အတြက္ မိမိအႀကိဳက္ဆံုး စားစရာ မ်ားကို ဆုလာဘ္ အျဖစ္ ထည့္သြင္း အသံုးခ်ပါ။
ဆိုလိုတာ ကေတာ့ ဥပမာ ေခ်ာကလက္ ႀကိဳက္ တယ္ဆိုရင္ ကိုယ္စားမယ့္ တစ္ေန႔ တာ အစားအစာ စာရင္းထဲမွာ သင့္ ေလ်ာ္တဲ့ ပမာဏရွိတဲ့ ေခ်ာကလက္ ကို ထည့္သြင္း ေရးဆြဲထားျခင္း အားျဖင့္ မိမိ ကိုယ္ ကိုမိမိ ဆုခ် လိုက္ျခင္း ျဖစ္ပါ သည္။
Saturday, July 2, 2016
ဆိတ္စြပ္ၿပဳတ္ ( Mutton Legs Soup with Spices)
********************************
-
credit - ဟင္းခ်က္နည္းမ်ား.
-
ဒူးဆစ္ေအာက္ပိုင္းဆိတ္ေၿခေထာက္.............၃ ေခ်ာင္း
ၾကက္သြန္နီၾကီးၾကီး..................................၁ လုံး
ၾကက္သြန္ၿဖဴ...........................................၄ တက္
ခ်င္းေသးေသး.........................................၁ တက္
ခရမ္းခ်ဥ္သီး............................................၁လုံး
ဇီယာေစ့................................................၁/၂ ဇြန္း(လက္ဖက္ရည္ဇြန္း)
နံနံေစ့...................................................၁/၂ ဇြန္း(လက္ဖက္ရည္ဇြန္း)
စမုံစပါးေစ့..............................................၁/၂ ဇြန္း(လက္ဖက္ရည္ဇြန္း)
ေလးညွင္းပြင့္..........................................၃ ပြင့္
ဖာလာေစ့...............................................၂ ေစ့
သစ္ၾကပိုးေခါက္...................................... ၁ခု( ၂လက္မအရြယ္ )
ကရေ၀းရြက္..........................................၂ ရြက္
ေရ......................................................၁ လီတာ
ဆိတ္ေၿခေထာက္ေတြကို မီးအနည္းငယ္ကင္ၿပီး..ဓါးေလးနဲ.ၿခစ္ထုတ္ၿပီး
သန္.စင္ေအာင္ေဆးကာ ၂ ပိုင္းစီပိုင္းပါ။ (ရိုးတြင္းခ်ဥ္ဆီမ်ားမဆုံးရွဳံးရန္
ဂရုၿပဳပါ)
ၾကက္သြန္နီ၊ ၿဖဴ ၊ ခရမ္းခ်ဥ္သီးေတြကို ႏုပ္ႏုပ္စဥ္းပါ။
စမုံစပါးေစ့ ၊ နံနံေစ့ ၊ ဇီယာေစ့ေတြကို ေလွာ္ၿပီးညွက္ေနေအာင္ေထာင္းပါ။
ေလးညွင္း၊ ဖာလာ၊ သစ္ၾကပိုးေတြကို မီးကင္ၿပီးဓါးၿပားရိုက္ထားပါ။
ဒယ္အိုးတစ္လုံးမွာဆီအနည္းငယ္ကိုအပူေပးၿပီး..ၾကက္သြန္နီ၊ ၿဖဴကို နႏြင္း
မွဳန္.ေလးပါသည္ဆိုရုံႏွင့္ဆီသတ္ပါ။
အနည္းငယ္ႏြမ္းလာလွ်င္ခရမ္းခ်ဥ္သီးမ်ားထည့္ေပါင္းၿပီး..ညွက္ေနေအာင္
ေထာင္းထားေသာ ၃ မ်ိဳးအေရာကို ထည့္ေပါင္းဆီသတ္ပါ။
မီးကင္ၿပီးဓါးၿပားရိုက္ထားတဲ့ ၃ မ်ိဳးကိုလည္းထည့္ပါ။ ဆား၊ ပာင္းခတ္မွဳန္.တို.ႏွင့္အရသာသြင္းပါ။
ကရေ၀းရြက္၊ ခ်င္းကိုပါးပါးလွီးထည့္ကာ ေရ၁လီတာၿဖည့္စြက္ၿပီး..ပထမတစ္ပြက္မဆူခင္အထိမီးၿပင္းၿပင္းနဲ.ၿပဳတ္ပါ။
အညစ္အေၾကးႏွင့္အၿမွဳပ္မ်ားကိုစစ္ထုတ္ေပးၿပီးလွ်င္..မီးကိုေလွ်ာ့ခ်ၿပီး
မီးေအးေအးမွာ အဖုံးပိတ္ၿပီး..မိနစ္ (၃၀) မွ (၄၅) မိနစ္အထိႏွပ္ခ်က္ေပးပါ
ၾကက္သြန္နီေၾကာ္ေလးနဲ.နံနံပင္ေလးၿဖဴး၊ ငရုတ္ေကာင္းမွဳန္.ေလးခပ္ၿပီးသုံးေဆာင္ပါ။
နံၿပားၿဖင့္တြဲဖက္လွ်င္အေကာင္းမြန္ဆုံးၿဖစ္ပါမည္။
credit - ဟင္းခ်က္နည္းမ်ား.
********************************
-
credit - ဟင္းခ်က္နည္းမ်ား.
-
ဒူးဆစ္ေအာက္ပိုင္းဆိတ္ေၿခေထာက္.............၃ ေခ်ာင္း
ၾကက္သြန္နီၾကီးၾကီး..................................၁ လုံး
ၾကက္သြန္ၿဖဴ...........................................၄ တက္
ခ်င္းေသးေသး.........................................၁ တက္
ခရမ္းခ်ဥ္သီး............................................၁လုံး
ဇီယာေစ့................................................၁/၂ ဇြန္း(လက္ဖက္ရည္ဇြန္း)
နံနံေစ့...................................................၁/၂ ဇြန္း(လက္ဖက္ရည္ဇြန္း)
စမုံစပါးေစ့..............................................၁/၂ ဇြန္း(လက္ဖက္ရည္ဇြန္း)
ေလးညွင္းပြင့္..........................................၃ ပြင့္
ဖာလာေစ့...............................................၂ ေစ့
သစ္ၾကပိုးေခါက္...................................... ၁ခု( ၂လက္မအရြယ္ )
ကရေ၀းရြက္..........................................၂ ရြက္
ေရ......................................................၁ လီတာ
ဆိတ္ေၿခေထာက္ေတြကို မီးအနည္းငယ္ကင္ၿပီး..ဓါးေလးနဲ.ၿခစ္ထုတ္ၿပီး
သန္.စင္ေအာင္ေဆးကာ ၂ ပိုင္းစီပိုင္းပါ။ (ရိုးတြင္းခ်ဥ္ဆီမ်ားမဆုံးရွဳံးရန္
ဂရုၿပဳပါ)
ၾကက္သြန္နီ၊ ၿဖဴ ၊ ခရမ္းခ်ဥ္သီးေတြကို ႏုပ္ႏုပ္စဥ္းပါ။
စမုံစပါးေစ့ ၊ နံနံေစ့ ၊ ဇီယာေစ့ေတြကို ေလွာ္ၿပီးညွက္ေနေအာင္ေထာင္းပါ။
ေလးညွင္း၊ ဖာလာ၊ သစ္ၾကပိုးေတြကို မီးကင္ၿပီးဓါးၿပားရိုက္ထားပါ။
ဒယ္အိုးတစ္လုံးမွာဆီအနည္းငယ္ကိုအပူေပးၿပီး..ၾကက္သြန္နီ၊ ၿဖဴကို နႏြင္း
မွဳန္.ေလးပါသည္ဆိုရုံႏွင့္ဆီသတ္ပါ။
အနည္းငယ္ႏြမ္းလာလွ်င္ခရမ္းခ်ဥ္သီးမ်ားထည့္ေပါင္းၿပီး..ညွက္ေနေအာင္
ေထာင္းထားေသာ ၃ မ်ိဳးအေရာကို ထည့္ေပါင္းဆီသတ္ပါ။
မီးကင္ၿပီးဓါးၿပားရိုက္ထားတဲ့ ၃ မ်ိဳးကိုလည္းထည့္ပါ။ ဆား၊ ပာင္းခတ္မွဳန္.တို.ႏွင့္အရသာသြင္းပါ။
ကရေ၀းရြက္၊ ခ်င္းကိုပါးပါးလွီးထည့္ကာ ေရ၁လီတာၿဖည့္စြက္ၿပီး..ပထမတစ္ပြက္မဆူခင္အထိမီးၿပင္းၿပင္းနဲ.ၿပဳတ္ပါ။
အညစ္အေၾကးႏွင့္အၿမွဳပ္မ်ားကိုစစ္ထုတ္ေပးၿပီးလွ်င္..မီးကိုေလွ်ာ့ခ်ၿပီး
မီးေအးေအးမွာ အဖုံးပိတ္ၿပီး..မိနစ္ (၃၀) မွ (၄၅) မိနစ္အထိႏွပ္ခ်က္ေပးပါ
ၾကက္သြန္နီေၾကာ္ေလးနဲ.နံနံပင္ေလးၿဖဴး၊ ငရုတ္ေကာင္းမွဳန္.ေလးခပ္ၿပီးသုံးေဆာင္ပါ။
နံၿပားၿဖင့္တြဲဖက္လွ်င္အေကာင္းမြန္ဆုံးၿဖစ္ပါမည္။
credit - ဟင္းခ်က္နည္းမ်ား.
Subscribe to:
Posts (Atom)